Juma aliweka bahasha ya hati katikati ya meza kabla hata chai haijapoa.
“Kwa kuwa mimi ndiye mwana wa kiume pekee, funguo, hati na maamuzi ya ardhi yatabaki kwangu,” alisema.
Maneno hayo yalikatiza ukimya uliokuwa umejifunga ndani ya nyumba tangu mazishi ya baba yao. Nje, watu wa ukoo walikuwa bado wakiongea kwa sauti za chini chini ya mti wa embe. Ndani, Amina alisikia saa ya ukutani ikipiga mara kumi na moja, kila mpigo ukiwa kama kidole kinachogonga juu ya kifuniko cha jeneza lililoondoka asubuhi.
Neema aliinamisha kikombe chake.
“Juma, tusikimbilie maamuzi. Baba hajazikwa hata masaa machache.”
“Maamuzi yalishafanywa na maisha,” Juma akamjibu. “Duka linahitaji mtu wa kusimamia. Nyumba za kupanga zina wapangaji. Kiwanja cha pembezoni kinaweza kuuzwa tukamaliza madeni. Hamtaanza kugawana funguo mbele ya watu wa ukoo.”
Halima, aliyekuwa amesimama karibu na dirisha, aligeuka.
“Umesema kiwanja kinaweza kuuzwa? Baba alikuambia?”
Juma alimtazama kwa macho yaliyokuwa yamechoka lakini hayakutaka kuomba ruhusa.
“Nilikuwa nikishughulika na mambo ambayo ninyi hamkuyaona.”
Amina hakumjibu mara moja. Alikuwa amekaa mwisho wa meza, daftari lake la kodi likiwa kifuani. Kwa miaka mingi, baba yao alimkabidhi namba za wapangaji na risiti za marekebisho. Kila mwezi alijua ni chumba gani kilichelewa, bomba gani lilivuja na ni kiasi gani kilitumwa kwenye simu ya baba. Juma alikuwa na funguo za duka. Amina alikuwa na kumbukumbu za kile kilichotokea baada ya funguo kufunguliwa.
Mama Rehema, shangazi yao, alikohoa kwa upole.
“Mtoto wa kiume ndiye anayebeba jina la nyumba. Msichana akiolewa, nyumba yake huwa kwingine. Msiweke mambo magumu siku ya huzuni.”
Amina alihisi sentensi hiyo ikisukumwa mezani kama sahani ambayo hakuna aliyoiomba. Alimwangalia Neema, ambaye alifanya kazi zamu ndefu hospitalini na bado alimtumia baba pesa kila alipopata nafasi. Halima alikuwa amesimamia marekebisho ya nyumba wakati Amina alipokuwa safarini kwa kazi. Lakini hakuna kati yao aliyekuwa ameitwa “anayebeba jina.”
Juma akavuta bahasha karibu na upande wake.
“Kesho nitakwenda kuangalia hati ya kiwanja. Leo tunafunga mazungumzo.”
Amina akaweka daftari chini.
“Siwezi kukubali hati zote zitoke hapa bila orodha.”
“Unanipinga?”
“Naomba tuandike kilichopo.”
“Kwa nini? Mimi ni ndugu yako, si mwizi.”
“Kwa sababu baba alitufundisha kuhesabu hata tunapoaminiana.”
Juma alisimama ghafla. Kiti chake kikagonga ukuta.
“Baba alikufundisha kuhesabu kwa sababu hakuwahi kubeba mzigo wa duka kama nilivyobeba mimi.”
“Na hakukufundisha kwamba kubeba mzigo kunakupa haki ya kuwafungia wengine nje,” Amina akasema.
Neema akainua mkono.
“Enough—”
“Usiingize Kiingereza,” Halima akamkatiza. “Amina ameuliza swali.”
Mama Rehema akamkaripia kwa jicho, lakini Halima hakushusha uso. Hapo ndipo Amina alipoona kwamba siku hiyo haikuwa tu ya hati. Ilikuwa siku ambayo kila mtu alikuwa akichagua kama angeendelea kukaa kimya ili nyumba ionekane yenye amani.
Amina alisimama na kutoka kwenye chumba cha baba. Hakwenda mbali. Alipita ukanda mwembamba uliokuwa na picha za watoto wao wakiwa wadogo, akafungua kabati la chini lililokuwa limefichwa nyuma ya shuka zilizokunjwa. Kutoka humo akatoa sanduku la chuma la kijivu, lenye kona zilizopigwa na miaka na kifungo kilichong'aa kuliko mwili wake wote.
Alilibeba kwa mikono yote miwili mpaka mezani.
Juma akatazama sanduku, kisha uso wa Amina.
“Ulikuwa nalo wapi?”
“Baba aliniambia nisiliguse mpaka nyumba iwe imetulia.”
“Na sasa ndiyo imetulia?”
“Hapana. Ndiyo maana nimelileta.”
Halima akasogea karibu. Neema akaacha kikombe chake. Hata Mama Rehema alinyosha shingo, akijaribu kuona kilichokuwa juu ya kifuniko.
Amina alitoa ufunguo mdogo kutoka kwenye mfuko wa ndani wa kanga yake. Baba alikuwa amempa wiki mbili kabla ya kulazwa kwa mara ya mwisho. Wakati huo alikuwa amesema tu, “Usiifungue kwa hofu, mwanangu. Ifungue wakati mtu anataka kufanya uamuzi kwa niaba ya wote.”
Juma alinyanyuka tena.
“Umenificha ufunguo?”
“Nilihifadhi maneno ya baba.”
“Maneno ya baba si hati ya umiliki.”
“Wala kauli ya mwana wa kiume si hati ya umiliki.”
Ukimya mwingine ukashuka. Amina aliingiza ufunguo. Kifungo kilitoa mlio mkavu, kisha kifuniko kikafunguka kwa shida kana kwamba sanduku lenyewe lilikuwa linakataa kuingia katika ugomvi wa familia.
Ndani kulikuwa na bahasha nne za rangi tofauti, kitabu kidogo cha fedha, kanda ya plastiki iliyofunga funguo mbili, na faili lililokuwa na lebo ya nyumba za kupanga. Hakukuwa na wosia. Hakukuwa na karatasi iliyosema nani amiliki kila kitu. Kilichokuwapo kilikuwa kizito zaidi kwa sababu hakikutoa jibu rahisi.
Amina akachukua bahasha iliyokuwa juu.
Ilikuwa imeandikwa kwa mkono wa baba: **JUMA — IFUNGULIWE MBELE YA WOTE.**
Juma akasogea.
“Wacha niichukue.”
“Umesikia maandishi?”
“Ni jina langu.”
“Ndiyo maana itafunguliwa mbele ya wote.”
Amina alipasua upande wa bahasha bila kuharibu karatasi. Kila mtu akasogea kiasi kwamba mabega yao yakakaribiana. Alitoa barua yenye kurasa mbili. Mkono wake ulitetemeka kidogo, lakini sauti yake ilipotoka ilikuwa wazi.
“Juma, mwanangu. Nikifa, usimruhusu mtu yeyote akufanye uamini kuwa kwa sababu wewe ndiye mwana wa kiume pekee, basi unapaswa kusimamia pesa peke yako. Utaweza kushika duka kwa kazi, si kwa jinsia. Hesabu zifunguliwe mbele ya Amina, Neema na Halima. Funguo za nyaraka zibaki kwa zaidi ya mtu mmoja.”
Juma akamnyang'anya macho yake kutoka kwenye barua.
“Baba alikuwa mgonjwa. Huenda hakujua alichoandika.”
“Aliandika jina lako na majina yetu,” Halima akasema.
“Barua hii haithibitishi mnajua madeni yaliyopo.”
“Basi tutayatafuta,” Amina akamjibu. “Lakini hatutauza kitu kabla hatujayajua.”
Juma alicheka bila furaha.
“Mnataka kunifanya nionekane kama nimekula mali ya baba.”
“Bado hatujasema hivyo,” Neema alisema kwa sauti ndogo.
“Lakini mnanitazama hivyo.”
Amina akaiweka barua mezani na kuchukua bahasha ya pili. Ilikuwa imeandikwa **NEEMA**, ya tatu **HALIMA**, na ya nne **AMINA**. Kila moja ilikuwa imefungwa kwa utepe wa buluu. Juu ya bahasha zote tatu, baba alikuwa ameandika mstari mmoja uleule: **MAJUKUMU, SI VITI VYA KUJISIFIA.**
Juma akakaa tena. Hasira yake haikuondoka, lakini sasa ilikuwa imechanganyika na kitu kingine—hofu ambayo alijaribu kuificha kwa kukunja vidole juu ya meza.
Amina aliangalia sanduku, kisha milango yote ya nyumba.
“Leo hatutafungua barua nyingine,” alisema. “Tutapiga picha ya kila kitu, tutaandika orodha, kisha kila mmoja ataweka sahihi kwamba nyaraka hazitatolewa bila taarifa.”
“Unanipa masharti ndani ya nyumba ya baba?” Juma akauliza.
“Ninaweka kumbukumbu ndani ya nyumba ya familia.”
Neema alimsogelea Amina na kuweka mkono juu ya faili.
“Nitasaidia kuorodhesha.”
Halima akachukua simu yake.
“Mimi nitapiga picha.”
Mama Rehema alitazama barua kwa muda mrefu. Kisha akamwangalia Juma, lakini safari hii hakusema “mwana wa kiume.”
Juma hakusaini mara moja. Alitazama bahasha tatu zilizobaki kana kwamba kila jina juu yake lilikuwa mlango ambao baba alikuwa ameufunga kwa makusudi.
Amina alipogeuza bahasha hizo ili kuanza kuzipiga picha, aliona kitu ambacho hakukitarajia: chini ya utepe wa buluu kulikuwa na bahasha ndogo tatu zaidi, zilizofichwa chini ya karatasi ya faili.
Juu ya kila moja kulikuwa na jina la ndugu wote wanne.
Na nyuma yake, kwa wino mwekundu uliokuwa umeanza kufifia, baba alikuwa ameandika:
**MSIFUNGUE HIZI HADI MJUE KILICHOPOTEA.**
---