Siku ya deposit ya chuo ilianza kabla jua halijapanda juu ya paa. Salma aliamka akiwa ameshikilia karatasi ya malipo karibu na kifua, kana kwamba karatasi hiyo ingeweza kuruka na kurudisha hofu yote aliyokuwa ameipunguza kwa wiki zilizopita. Leila alikuwa tayari amevaa nguo zake, akiwa na begi lililowekwa upande wa mlango.
“Usiangalie mfuko mara kumi,” Leila alisema.
Salma akamtazama. “Ninaangalia mara ya mwisho.”
“Umesema hivyo mara nne.”
Leila hakusema kwa dharau. Alisema kama mtu aliyegundua mama yake alikuwa bado anajifunza kuamini mpango ambao yeye mwenyewe aliutengeneza. Juu ya meza kulikuwa na daftari jipya la kodi. Kila mstari ulikuwa na tarehe, kiasi na saini mbili. Pembeni yake, mfuko wa elimu ulikuwa umetenganishwa na karatasi ya duka na madai yote ya eneo la nyuma.
Salma alifungua mfuko huo na kuhesabu tena. Pesa za deposit zilikuwa zimewekwa hapo tangu jana, baada ya Leila na Mwanaisha kuhakiki hesabu. Hakukuwa na noti iliyochukuliwa kwenye kodi ya mwezi mwingine. Hakukuwa na ahadi ya kuuza ua wa nyumba baadaye ili kuziba pengo.
“Hatutauza nyumba,” Leila alisema kwa sauti ya chini.
Salma akaweka pesa mezani. “Hatutauza kwa hofu. Kama siku nyingine tutahitaji kufanya uamuzi mkubwa, tutauzungumza ukiwa mbele yetu, si baada ya mtu mwingine kuamua.”
Leila akagusa daftari. “Na kama Hassan akibadilisha mawazo?”
“Hassan hana tena ufunguo wa kufanya uamuzi peke yake.”
Aliposema hivyo, Salma alihisi uchungu mdogo ukipita ndani yake. Kwa miaka mingi alikuwa amemwita Yusuf mume aliyemjua. Kisha akagundua kulikuwa na sehemu ya maisha yake ambayo haikuwahi kukabidhiwa kwake, na Hassan alikuwa ameweka mkono juu ya sehemu hiyo akidai alikuwa akilinda familia. Sasa hata baada ya mpango kusainiwa, ndoa yake ya zamani haikurudi kuwa rahisi. Ukweli haukuweza kumrudishia Yusuf siku ambazo alichagua kunyamaza.
Hassan aliwasili kabla hawajaondoka. Alibeba faili dogo na funguo alizokuwa amezirudisha. Hakuzizungusha mkononi kama mtu anayemiliki mlango. Aliweka funguo juu ya meza, karibu na daftari.
“Nilikuja kuhakikisha malipo yamefanyika,” alisema.
Leila akamtazama. “Umeletwa au umealikwa?”
Hassan alikubali swali hilo kwa kuinamisha kichwa. “Nimealikwa na mama yako. Sijaja kama msimamizi.”
Salma alichukua bahasha ya deposit. “Utaona malipo yakifanyika. Lakini jina lako halitakuwa sababu ya Leila kuogopa kwamba elimu yake imechanganywa na mgogoro wa mali.”
“Najua.”
“Bado hujui kila kitu,” Salma alisema. “Utaendelea kujifunza kwa kuangalia hesabu, kuuliza na kusubiri majibu.”
Hassan akavuta kiti. “Nitafanya hivyo.”
Baraka alifika muda mfupi baadaye. Alisimama mlangoni na kusubiri mpaka Salma amkaribishe. Hakushika risiti yoyote mpya. Kwenye mkono wake kulikuwa na nakala ya barua ya mama yake na ukurasa ambao jina lake liliandikwa kwenye kumbukumbu ya familia.
Leila akamtazama. “Leo tunalipa deposit yangu.”
“Kwa mfuko uliotenganishwa?” Baraka aliuliza.
“Uliandikwa mbele yangu,” Leila akasema. “Na watu wawili walisaini.”
Baraka akatabasamu kwa mara ya kwanza bila kujilinda. “Basi sitasema nyumba imenunua elimu yako.”
“Huwezi kusema hivyo,” Leila akajibu. “Nyumba ilinusurika kwa sababu mama alikataa kuifanya bei ya siri.”
Salma aliwatazama wote wawili, kisha akafunga faili la nyumba. Walitoka pamoja kwenda Kituo cha Malipo cha Mwangaza, kituo kidogo cha kubuniwa kilichokuwa karibu na soko la mji. Walifika kwenye dirisha la malipo wakiwa na karatasi tatu: fomu ya chuo, maelezo ya mfuko wa elimu na ukurasa wa daftari ambao ulionyesha kiasi kilichotolewa.
Mhudumu wa kituo akasema, “Mnataka kulipa kwa jina la nani?”
“Kwa jina la Leila,” Salma alisema.
“Na anayethibitisha chanzo cha fedha?”
“Mimi. Hizi ni akiba ya elimu iliyotengwa kwenye hesabu ya familia.”
Hassan alitoa faili lake, lakini Salma alimzuia kabla hajalisogeza.
“Faili hili halihitajiki,” alisema. “Chanzo kiko kwenye daftari hili.”
Leila akafungua ukurasa uliotiwa saini. Baraka hakusogea karibu na dirisha, lakini alisimama mahali ambapo angeweza kuona kila kitu. Salma alitoa pesa, akazihesabu mbele ya mhudumu, na akasubiri mpaka mashine ndogo ya kituo ichapishe risiti.
Leila alipopewa risiti, aliishika kwa mikono miwili. “Imelipwa.”
Neno hilo lilikuwa dogo, lakini lilivunja hofu iliyokuwa imejificha ndani ya mipango yote ya rehani. Leila hakuwa amesimama pembeni akisubiri nyumba iuzwe. Alikuwa akienda chuo akiwa na malipo yaliyofanyika kwa njia iliyoeleweka.
Hassan alitazama risiti. “Nilidhani nikishikilia mali, nitakuwa namlinda Leila.”
“Ulishikilia habari,” Salma alisema. “Mali ikawa kisingizio.”
Hassan hakujitetea. “Ndiyo.”
Waliporudi nyumbani, Salma hakuiweka risiti ya deposit kwenye sanduku la kawaida la pesa. Aliichomeka kwenye mfuko wa elimu ndani ya faili, kisha akaweka nakala yake kwenye daftari la kodi. Mwanaisha hakuwepo, lakini nafasi ya saini ya pili iliachwa wazi mpaka atakaporudi. Hakuna hatua iliyofichwa kwa sababu mtu muhimu hakuwa chumbani.
Baraka aliweka barua ya mama yake juu ya meza. “Na nakala hii?”
Salma akafungua faili la familia. Ndani kulikuwa na note ya Yusuf, cheti, risiti za zamani na ukurasa wa kumbukumbu mpya. Aliiweka barua pamoja na ushahidi wote, si kwenye sanduku la Yusuf, si chini ya kitambaa, na si mahali ambapo mtu mmoja angeweza kuifunga kwa ufunguo.
“Imekuwa sehemu ya historia ya familia,” alisema. “Mtu yeyote atakayeomba kuiona ataiona hapa.”
Baraka aligusa ukingo wa karatasi. “Hata kama sitadai nyumba?”
“Hasa kwa sababu jina la mtu halipaswi kutegemea kama ana dai la mali.”
Hassan alisogea karibu na faili, lakini hakuligusa. “Na mimi nitaonekana humo kama nani?”
Salma akamwangalia. “Kama mwana wa Mwanaisha aliyeficha ukweli na kisha akakubali kuweka mamlaka yake kwenye masharti ya wazi. Sio kama mlinzi mkamilifu. Sio kama mwizi wa kila kitu. Ukweli wako hautapambwa, lakini hautafutwa.”
Hassan alikubali. “Hilo linatosha kuanzia leo.”
“Halitoshi kumaliza madhara,” Salma alisema. “Lakini linatosha kuanza bila uwongo mwingine.”
Leila akafunga faili polepole. “Tunaweza kula jioni hapa?”
Baraka akamwangalia Salma, si kwa kuomba sehemu ya nyumba, bali akingoja jibu la mwenye nyumba. Salma alihisi mwili wake ukipinga kwa muda mfupi. Alikuwa amemwalika kwenye meza, akamsikiliza, akamwandikia jina. Lakini mwaliko wa chakula ulikuwa tofauti. Ulikuwa ukisema uhusiano huu usingekuwa tena kikao cha ushahidi kila mara.
“Unaweza kuja,” Salma alisema. “Hutalazimika kuzungumza kuhusu baba yako. Hutalazimika kusaini chochote. Utakuja kama mtu anayekula nasi.”
Baraka akatikisa kichwa. “Na nikitaka kuondoka mapema?”
“Mlango uko wazi.”
Hassan akasema, “Na mimi?”
Salma alimwangalia. “Wewe unaweza kuja kama mwana wangu, si kama mwenye funguo za maamuzi.”
Hassan akapumua, kisha akazichukua funguo zilizokuwa juu ya meza na kuziweka kwenye kikapu cha ufunguo. Hakuzirudisha mfukoni. Leila aliona kitendo hicho na akatabasamu kidogo.
Jioni ilipokaribia, Salma alibaki peke yake kwa muda mfupi. Alifungua faili la familia na kuona jina la Yusuf likiwa karibu na la Baraka, Leila na Hassan. Alilia kimya, si kwa sababu alikuwa amepata jibu la kila swali la ndoa yake, bali kwa sababu hatimaye hakulazimika kutengeneza uwongo ili nyumba iendelee kusimama. Alikubali kwamba alikuwa amempenda mtu ambaye hakuwa amemwambia kila kitu. Alikubali pia kwamba upendo huo haukumlazimisha kuendeleza mfumo wake wa siri.
Leila alirudi kutoka jikoni. “Mama, umemaliza?”
“Bado.”
“Unasubiri nini?”
Salma aliangalia mlango wa mbele. “Ninajifunza kwamba kumfungulia mtu si kumpa kila kitu.”
Leila akamshika mkono. “Na kufunga mlango si kusahau mtu.”
Salma akaiweka faili kwenye rafu ya chini, mahali ambapo watoto wa nyumba wangeweza kuomba kuiona. Kisha akaandaa sahani ya ziada. Mwanaisha angekuja baadaye, na Hassan angekaa upande wake wa meza. Baraka hakuwa tena mgeni wa kupimwa kila alipogonga, lakini hakulazimishwa kuvaa jina ambalo familia haikuwa tayari kulitamka.
Giza lilipoingia, Baraka alifika. Alisimama mlangoni akiwa ameshika nakala yake. Salma alifungua kabla hajagonga mara ya pili. Baraka aliangalia ndani ya nyumba, kisha akamtazama yeye.
“Nikija tena… nikuitaje?” Salma alivuta pumzi na kumfungulia mlango zaidi.