Uwanja wa wazee ulikuwa umeandaliwa kama kikao cha suluhu kabla Mariam hajafika.
Viti sita vilikuwa chini ya mti wa mkwaju. Bibi Saada alikuwa upande wa kulia, Elias karibu naye, Nuru nyuma kidogo. Wazee wawili wa Mtaa wa Mbuyu walikuwa tayari wamekunywa chai na kuweka vikombe chini. Mariam alipofika na folder lake la plastiki, mmoja wao alisema,
“Vizuri umefika. Familia imekubali kukupa njia nzuri ya kutoka.”
Mariam hakukaa mara moja.
“Familia imekubali kabla hamjanisikia?”
Mzee huyo akasafisha koo. “Tunataka kuzuia ugomvi.”
“Na mimi.”
“Basi kaa.”
Mariam akakaa.
Saada akaanza kwa kusema hakuna anayepinga kwamba Mariam alikuwa mke wa Hamisi. Hakuna anayesahau alivyoshona, alivyosaidia watoto, alivyokuwa karibu wakati wa ugonjwa. Lakini nyumba ilikuwa mali ya Hamisi kabla ya ndoa, na watoto walikuwa na haki ya kuona urithi wao ukilindwa.
Mariam akasema, “Sijapinga hilo.”
Elias akamwangalia. “Lakini bado hutaki kuondoka.”
“Sitaki kuondoka bila inventory na bila access ya biashara yangu.”
Mzee wa pili akasema, “Tumeambiwa umepewa offer.”
Saada akatoa bahasha nyingine, safari hii kubwa zaidi.
“Mariam, hii inaweza kukusaidia kuanza upya. Hatuwezi kukufanya ukae hapa kwa sababu tu umezoea.”
Mariam aliitazama.
“Kiasi gani?”
Elias akataja namba.
Ilikuwa kubwa zaidi kuliko ile ya siku ya pili.
Nuru akageuka kumwangalia kaka yake.
“Imepanda kwa nini?”
Elias akasema, “Tunataka kumaliza kwa amani.”
Mariam akafungua folder.
“Nimeleta vitu vitano tu.”
Saada akasema, “Hatupo mahakamani.”
“Ndiyo maana nimeleta vitano, si mia.”
Akaweka printout ya M-Pesa ya roof payment. Invoice ya overlock machine. Receipt ya workshop extension. Supplier invoice mbili.
“Sitaki kusema kila nilichotumia hapa ni share ya nyumba. Hizi ni contributions zinazoweza kuthibitishwa.”
Mzee wa kwanza akachukua karatasi.
“Paa hili ni la lini?”
“Mwaka wa saba wa ndoa.”
“Hamisi alirudisha pesa?”
“Sina record ya reimbursement.”
“Kwa hiyo unaweza kuwa alirudisha cash.”
“Ndiyo. Inawezekana. Ndiyo maana nasema record niliyo nayo, si zaidi.”
Elias akasema, “Baba ndiye aliyekuwa mwenye nyumba.”
Mariam akamwangalia. “Hilo halijabadilika kwa sababu nimeleta invoice.”
Saada akasema, “Basi unataka nini hasa?”
“Workshop access ya muda. Inventory ya estate. Na settlement baada ya kujua assets, debts na contributions.”
“Debts?” Elias aliuliza kwa haraka kidogo.
Mariam aliiona, lakini hakusukuma.
“Estate si assets tu.”
Mzee wa pili akatikisa kichwa. “Hiyo ni sawa.”
Saada hakupenda.
“Tutaanza kuweka deni la kila mtu sasa? Hii ni familia.”
Mariam akasema, “Familia ndiyo inayobeba deni likifichwa.”
Elias akaegemea mbele.
“Offer ipo. Chukua. Uondoke bila vita.”
“Na workshop?”
“Unaweza kuhamisha machines zako baada ya inventory.”
“Na improvements?”
“Tutatazama.”
“Na occupancy?”
“Hiyo si permanent.”
Mariam akasema, “Basi offer hii inanunua nini?”
Kimya.
“Ni compensation?”
Saada akasema, “Ni msaada.”
“Kwa contribution?”
“Hapana.”
“Kwa kuondoka?”
Elias akasema, “Ndiyo.”
Mariam akaisukuma bahasha katikati.
“Basi sitachukua kabla inventory.”
Mzee wa kwanza akasema, “Mariam, wakati mwingine amani ina gharama.”
“Najua.”
“Na wakati mwingine mtu mmoja anatakiwa kulegeza.”
“Kwa nini mimi pekee?”
“Hujazaa watoto wa Hamisi.”
Sentensi hiyo ilikaa hewani.
Kwa sekunde chache Mariam hakusikia sauti za uwanja. Aliona tu mikono yake mwenyewe juu ya folder. Mikono iliyopima uniform za Elias akiwa mdogo, iliyoshona zipu kwenye skirt ya Nuru, iliyoshika sahani za wageni kwenye misiba na sherehe za familia hiyo. Hakutaka kutumia historia hiyo kama deni la hisia. Lakini alielewa sasa kwamba baadhi ya wazee walikuwa tayari wameweka miaka hiyo kwenye category ya “wajibu wa mke”, si contribution inayoweza kuhesabiwa.
Nuru akasema, “Hiyo si sababu ya kufuta miaka yake.”
Saada akamgeukia. “Hakuna anayefuta.”
Mariam akasema, “Kama mtoto wa kuzaa ndiye ticket ya belonging, basi mmesema wazi sasa.”
Mzee wa pili akasema, “Tusifanye maneno yaumize zaidi.”
“Maneno tayari yanafanya kazi.”
Elias akavuta pumzi ndefu.
“Mariam, nina buyers wa frontage wanauliza. Siwezi kuweka compound frozen miezi.”
Mariam akainua uso.
“Buyers gani?”
Elias akagundua alivyosema.
“Watu wanauliza tu.”
“Frontage gani?”
“Duka la mbele na workshop area zinaweza kukodishwa vizuri.”
Mzee wa kwanza akasema, “Hiyo si sehemu ya kikao hiki.”
“Ni sehemu kama ndiyo sababu ya haraka,” Mariam alisema.
Elias akasema, “Haraka ipo kwa sababu estate lazima isimamiwe.”
“Na rent?”
“Ni option.”
“Signed?”
“Hapana.”
“Offer?”
Elias akakaa kimya.
Mariam hakutaka kumshambulia kwa ukimya huo. Badala yake, aliomba wazee waweke kwenye karatasi vitu vitatu vilivyokuwa vimekubaliwa hata kama settlement haikufikiwa: hakuna lease iliyothibitishwa kusainiwa mbele yao, Mariam amekataa cash exit bila inventory, na workshop access bado imekataliwa. Mzee wa kwanza alisita, lakini Nuru akasema, “Kama tunataka amani, tuanze na kile tulichosema kweli.” Mwishowe wakaandika notes fupi kwenye daftari la kikao.
Saada akasema, “Mariam, usigeuze kila jambo kuwa uchunguzi.”
“Nilifungiwa workshop siku tatu baada ya mazishi. Kuna mstari kwenye ua. Nimepewa pesa kubwa niondoke. Sasa nasikia frontage ina buyer. Hayo si mambo manne tofauti.”
Mzee wa pili akamwambia Elias, “Kama kuna offer, family inapaswa kujua.”
Elias akasema, “Hakuna lease iliyosainiwa.”
“Nani alizungumza nao?” Nuru aliuliza.
“Mimi.”
“Kwa ruhusa ya nani?”
Elias akakasirika. “Mimi ndiye mtoto mkubwa. Nani mwingine angeanza kutafuta options?”
Mariam hakutaka kikao kiwe shambulio la Elias.
“Sitaki tujue motives kwa uvumi. Nataka inventory na documents.”
Saada akasema, “Na mpaka hapo?”
“Temporary workshop access.”
Elias akasema, “Hapana.”
Mzee wa kwanza akajaribu compromise: Mariam apewe cash offer, achukue machines zake baada ya inventory fupi, na aondoke ndani ya wiki mbili.
Mariam akakataa.
“Kwa nini?”
“Kwa sababu settlement inayofanya frontage ikodishwe kabla estate haijahesabiwa si settlement.”
Saada akamwita mgumu.
Mariam akasema, “Labda. Lakini sitaki kuwa rahisi kiasi cha kufutwa.”
Kikao kilivunjika bila makubaliano.
Wazee walibaki wakizungumza na Elias. Nuru alisimama pembeni ya Mariam.
“Unafikiri ana deal?” Nuru aliuliza kwa sauti ya chini.
“Sijui.”
“Lakini amount ya offer ni kubwa.”
“Ndiyo maana kesho sitaenda kuuliza watu nani ana tamaa. Nitaenda kuuliza market ni kiasi gani na kama kuna proposal inayoweza kuthibitishwa.”
Nuru akamtazama. “Usije ukaingia kwenye privacy ya mtu.”
“Sitaingia. Nikijua tu range ya frontage na kama hakuna lease signed, hiyo inatosha kwa sasa.”
Saada akainuka kwa hasira, kisha akasema kitu kwa mzee mmoja bila kufikiria Mariam bado alikuwa karibu.
“Hiyo duka ya mbele tayari ina mtu anayelipa zaidi.”
---