Jioni hiyo, Nuru aliweka karatasi moja tu katikati ya meza ya chakula.
Si folder. Si box la receipts. Si copies za inventory.
Karatasi moja yenye mistari mitatu mikubwa:
ESTATE CASH IN. ESTATE CASH OUT. PRIVATE DEBT / NOT ESTATE.
Mariam alikaa upande mmoja. Elias upande mwingine. Nuru hakukaa; alisimama kama mtu anayejua akiketi atasukumwa kwenye upande mmoja wa meza.
“Leo hatujadili nani anaumia zaidi,” alisema. “Tunajadili nini kinadaiwa, nani anadaiwa, na nini hakiwezi kulipwa mara mbili.”
Elias akacheka bila furaha.
“Umeanza kuwa Tunu.”
“Afadhali kuliko kuanza kuwa rumor.”
Mariam hakutabasamu. Alikuwa amechoka. Inventory ya mchana ilikuwa imefanya jambo la ajabu: ilipunguza baadhi ya hasira zake na kuongeza nyingine. Hamisi alikuwa na deni ambalo hakumwambia. Elias alikuwa na deni ambalo alificha. Naye mwenyewe alikuwa na contributions ambazo miaka yote zilikuwa zimekaa kama “maisha ya ndoa” mpaka watu walipotaka kufunga workshop.
Nuru akaonyesha row ya kwanza.
“Rental income ya vibanda. Hii ni estate cash.”
Row ya pili.
“Frontage potential. Hii si cash bado. Ni forecast.”
Row ya tatu.
“Workshop business income. Hii si estate rent by default. Tunahitaji use-right arrangement.”
Elias akasema, “Lakini workshop iko kwenye estate property.”
“Ndiyo. Ndiyo maana use-right si ownership.”
Mariam akamwangalia Nuru. Hiyo ilikuwa lugha ile ile Tunu aliwafundisha: mali, matumizi, biashara. Ilikuwa inafanya uchungu uwe na boxes.
Nuru akaonyesha deni la Hamisi.
“Hili linaingia estate liabilities kwa sababu baba alisaini.”
Kisha deni la Elias.
“Hili ni private debt mpaka evidence ionyeshe vingine.”
Elias akavuta pumzi.
“Najua.”
“Lakini frontage advance ilikuwa karibu uende kuitumia kulifunga.”
“Nilikuwa nitaweka mambo sawa baadaye.”
Nuru akamwangalia. “Baadaye ni neno linalofanya accounts ziwe kaburi.”
Mariam aliona Elias akijaribu kukasirika, lakini hakuwa na nguvu ya kutosha.
“Nilikuwa na saa sabini na mbili,” alisema.
“Na sasa?” Mariam aliuliza.
“Nilipata extension ndogo. Lender amekubali nilipe sehemu ili gari lisichukuliwe wiki hii.”
“Ulipata wapi sehemu?”
“Nilikuwa na savings kidogo. Nimeuza pikipiki moja.”
Nuru akasema, “Hiyo ni private solution.”
“Ndiyo.”
Nuru akatoa calculator na kuanza reconciliation nyingine, safari hii bila huruma ya makadirio. Akaweka cash ya estate account, kodi zilizokusanywa lakini bado hazijagawiwa, tenant deposits ambazo hazikupaswa kuguswa, installment ya loan ya Hamisi, water balance, na repair reserve. Kisha akaweka mstari mwekundu chini.
“Ukichukua tenant deposits kulipa loan, unahamisha deni tu kutoka lender kwenda kwa wapangaji,” alisema.
Elias akasema, “Sikusema nichukue deposits.”
“Lakini wiki iliyopita hukutenganisha hata kwenye ledger. Ndiyo maana ninasema sasa.”
Mariam akauliza, “Shortfall ya mwezi huu ni kiasi gani ikiwa frontage haisainiwi?”
Nuru akataja figure.
Elias akasema, “Ndiyo niliyokuwa najaribu kuziba.”
“Kwa pesa ambayo haikuwa guaranteed kuwa yako kuitumia,” Mariam alisema.
Elias akagonga meza kwa kidole kimoja, si kwa hasira, bali kama mtu anayehesabu siku. “Na tukiacha shortfall ikae, lender wa baba pia atasukuma.”
“Basi hiyo ndiyo issue ya mediation,” Nuru alisema. “Sio siri ya mtu mmoja, sio deni la mtu mmoja, sio excuse ya kufukuza mtu mmoja.”
Mariam akamwangalia Elias kwa muda.
“Kwa nini hukuniambia mapema kabla ya lock?”
Elias akashika edge ya meza.
“Kwa sababu siku ambayo baba alikufa, nilihisi kila mtu ananitazama kama mimi ndiyo ninapaswa kujua kinachofuata. Saada alisema mtoto mkubwa lazima achukue usukani. Wapangaji walinipigia. Kito alinipigia kuhusu frontage. Lender alinipigia. Funeral costs zilikuwa mezani. Nuru alikuwa analia. Wewe ulikuwa ndani ya chumba.”
Mariam akasema, “Nilikuwa nimefiwa pia.”
“Najua sasa.”
“Sasa?”
Elias akamwangalia moja kwa moja.
“Wakati huo niliona wewe kama mtu wa mwisho ambaye ningepaswa kumwongezea burden. Halafu siku iliyofuata nikaanza kukuona kama obstacle.”
Mariam alihisi sentensi hiyo ikikata lakini hakuzuia.
“Kwa nini?”
“Kwa sababu ukiwa ndani, frontage haikuwa simple. Workshop haikuwa simple. Vibanda havikuwa simple. Kila kitu kilikuwa na story yako.”
“Na hiyo ndiyo ilikufanya unitake nje.”
“Ndiyo.”
Nuru akakaa sasa.
Elias akasema, “Nilifikiri ukiondoka, estate inakuwa clean. House, shops, rent. Mimi na Nuru tunaamua.”
“Na miaka yangu?” Mariam aliuliza.
Elias hakujibu mara moja.
“Niliiweka kwenye category ya familia. Si mali.”
Mariam akashusha macho kwenye mikono yake.
“Ndiyo nilichokuwa naogopa zaidi.”
“Nini?”
“Si kufukuzwa tu. Kufanywa kama nilikuwa mgeni aliyekaa hapa kwa sababu Hamisi alinipenda, kisha mapenzi yakafa pamoja naye.”
Nuru akavuta pumzi.
Mariam akaendelea. “Sikutaka nyumba yote. Sikutaka watoto wake watoke. Nilihitaji tu mtu aseme workshop niliyojenga na biashara niliyolisha si hewa.”
Elias akasema, “Na mimi nilihitaji mtu aseme baba hakuacha sisi tupu.”
“Siwezi kusema hivyo kwa uongo.”
“Najua.”
“Hamisi alimiliki sehemu kabla yangu. Hiyo ni fact. Mimi niliongeza sehemu na biashara. Hiyo pia ni fact.”
Nuru akaonyesha karatasi.
“Hiyo ndiyo negotiation yetu kesho.”
Elias akasema, “Na deni langu?”
Mariam akajibu, “Sitakwenda kulitangaza.”
“Una leverage nalo.”
“Sitaki leverage inayokufanya mdogo mbele ya familia. Nataka rules ambazo zinafanya usiweze kusaini frontage peke yako.”
Elias akanyamaza.
“Unaona tofauti?” Mariam aliuliza.
“Ndiyo.”
Nuru akasema, “Na Mariam pia hatasaini supplier arrangement inayotumia estate kama guarantee bila approval.”
Mariam akamwangalia.
“Fair.”
“Na mimi sitakuwa accountant wa siri wa mmoja wenu.”
Elias akasema, “Hakuna aliyekuomba.”
Nuru akamwangalia mpaka akapunguza macho.
Mariam akafungua notebook yake. Akaandika principles tatu:
No unilateral lease. No unilateral collateral. Business-use rights written.
Elias akaongeza, “Tenant deposits ziwe separate.”
Nuru akasema, “Good.”
Mariam akaongeza, “Rent ledger visible.”
Elias akasema, “Na emergency repair? Tusisubiri signatures tatu paa likivunjika.”
Nuru akaandika: emergency threshold + notice within 24 hours.
Polepole, meza ile ile iliyokuwa na bahasha ya kuondoka sasa ilikuwa na rules.
Hakuna aliyesamehe kila kitu. Mariam bado alikumbuka mstari mweupe. Elias bado alihisi aibu ya deni. Nuru bado alikuwa amekasirika kwamba wote wawili walikuwa wamemuweka karibu na siri zao bila kumuuliza.
Lakini ugomvi ulikuwa umebadilika.
Sasa swali halikuwa tena “nani anastahili kukaa?”
Lilikuwa “nani anaweza kufanya nini bila mwingine?”
Nuru akakusanya karatasi, kisha akasimama tena na kuikunjua cash-flow sheet kama hakutaka mtu aondoke na hesabu nusu. Akaweka alama kwenye shortfall, akapiga mstari chini ya tenant deposits, na akaandika kwa herufi kubwa: NOT AVAILABLE FOR PRIVATE SET-OFF.
Elias akasema, “Unaniandikia mimi?”
“Nawaandikia nyote. Kesho mtu akisema kuna cash kwenye estate, nataka ajue cash ipi ni free na ipi tayari ina owner au obligation.”
Mariam akatikisa kichwa. “Hiyo ndiyo difference kati ya pesa iliyo kwenye account na pesa inayoweza kutumika.”
Nuru akasema, “Exactly.”
“Kesho mediator atauliza sides.”
Elias akasema, “Wewe utasema nini?”
Nuru akasimama.
“Nitasema kile kilicho kwenye record.”
Mariam akasema, “Na ukiona mimi nimezidisha?”
“Nitasema.”
Elias akasema, “Na mimi?”
“Nitasema.”
Nuru lifted the cash-flow sheet and said, “Kesho nikifika mezani kwa mwanasheria, sitaacha namba hii nyuma.”
---