Nyambura Karanja alikufa akiwa na miaka hamsini, kwenye kitanda cha hospitali ambacho curtain yake haikufika chini.
Upande mmoja, mwanamke mmoja alikuwa anakohoa. Upande mwingine, mtoto alikuwa analia kwa sauti ya kuchoka. Nje ya dirisha la ward, Nairobi iliwaka kwa taa za magari, lakini Nyambura hakuwa na nguvu ya kugeuza kichwa.
Daniel, mume wake, alifika saa mbili usiku.
Alikuwa amevaa jacket aliyomnunulia miaka saba iliyopita, wakati biashara yao ya catering ilipopata contract kubwa ya shule tatu. Nyambura alikumbuka siku hiyo. Alimwambia waandike kampuni kwa majina yao wote wawili.
Daniel alisema:
“Tutafanya baada. Sasa tusiharibu mambo na paperwork.”
Baada haikuwahi kufika.
Daniel alikaa karibu na bed, akashika mkono wake. Mkono wake ulikuwa bado na harufu ya sawdust. Aliendelea kufanya furniture orders, lakini kwa miaka mingi maisha ya familia yalitegemea jiko la Nyambura, wafanyakazi wake, recipes zake na clients aliowatafuta.
“Doctor amesema nini?” Daniel aliuliza.
“Umeshaongea naye.”
“Nilitaka kusikia kutoka kwako.”
Nyambura akacheka kidogo.
“Miaka yote umesikia kutoka kwa wengine.”
Daniel alikosa jibu.
Alikuwa si mtu wa kupiga. Hakuwahi kumtukana mbele ya watu. Aliitwa mume mpole, mwenye subira, mwana wa mama yake.
Lakini kila Nyambura alipoomba haki, Daniel alisema:
“Tusifanye family iwe na vita.”
Kila Mama Ruth alipotaka pesa, labour au nafasi ya watoto wao, Daniel alisema:
“Ni mama yangu. Vumilia.”
Kila Samuel alipotumia jina la Nyambura Foods kuchukua loan, Daniel alisema:
“Tutamaliza nyumbani.”
Mambo ya nyumbani.
Nyambura alijifunza kwamba maneno hayo yalikuwa shimo ambalo receipts, promises na hasira za wanawake zilitupwa.
Siku hiyo hospitalini, accountant wa zamani, Akinyi, alikuwa amemletea file.
“Unajua kampuni iko registered kwa nani?” aliuliza.
Nyambura alidhani ni yeye na Daniel.
Akinyi akamwonyesha certificate.
**Nyambura Family Foods Limited. Director and majority shareholder: Samuel Mwangi.**
Samuel.
Kaka mdogo wa Daniel.
Mtu ambaye hakuweza kuchemsha githeri bila kuichoma, lakini alikuwa amesaini papers wakati Nyambura akiwa hospitalini miezi miwili iliyopita.
Daniel alipoingia, file lilikuwa bado mezani.
“Uliijua?” Nyambura aliuliza.
Daniel alikaa kimya muda mrefu.
“Samuel alihitaji jina lake kwa bank. Ni temporary.”
“Majority shareholder ni temporary?”
“Tutatengeneza.”
“Lini?”
“Usijichoshe sasa.”
Nyambura akamwangalia. Miaka mingi, sentence hiyo ilimfanya anyamaze.
Usijichoshe.
Usimkasirishe Mama.
Usiharibu ndoa.
Usichanganye watoto.
Mvumilivu hula mbivu.
Lakini matunda ambayo Nyambura alisubiri yaliliwa na watu wengine.
“Wairimu na Mumbi wanajua?” aliuliza.
Daniel akasema hawajawaambia. Wairimu alikuwa accountant sasa, akiishi Nakuru. Mumbi alikuwa mwalimu, lakini hawakuwa karibu na baba yao. Maisha yao yalibeba majeraha ya decisions za zamani: school year iliyopotea, fees zilizocheleweshwa, relatives waliopewa kipaumbele.
Nyambura akafumba macho.
Alikumbuka 1984.
Meza ya mbao chini ya mti wa avocado.
Mama Ruth akiwa na kanga nyeusi baada mume wake kufa.
Samuel akiwa amekaa upande wa assets.
Daniel akishika kalamu.
Nyambura akiwa na miaka thelathini na moja, mikono yake imejaa scratches za coffee bushes na maziwa ya asubuhi.
Family iligawana shamba.
Samuel alipata sehemu ya juu yenye coffee, cows watatu, cooperative shares na mabati shop mpya.
Daniel na Nyambura walipewa sehemu ya chini yenye soil mbaya, cow mmoja mzee, debt ya cooperative na obligation ya kumtunza Mama Ruth.
Nyambura aliuliza:
“Miaka kumi ya maziwa, kahawa na harambee yangu iko wapi?”
Mama Ruth akasema:
“Wewe ni mke wa Daniel. Sehemu yake ndiyo yako.”
Daniel akamnong’oneza:
“Sign tu. Baadaye tutaongea.”
Nyambura aliweka thumbprint.
Baada hiyo, alifanya kazi mara mbili zaidi ili kulipa debt ya “sehemu yao”.
Samuel aliendelea kupata coffee income.
Mama Ruth aliendelea kumwita Nyambura mwenye tamaa.
Daniel aliendelea kusema amani.
Nyambura akafungua macho hospitalini.
“Daniel,” alisema.
“Ndiyo?”
“Uliwahi kunichagua?”
Daniel akashika mkono wake zaidi.
“Nilikupenda.”
“Si swali.”
“Nyambura, sasa si wakati—”
“Ndiyo. Sasa ndiyo wakati pekee.”
Machine upande wa bed ikaanza kulia.
Nurse alikimbia.
Daniel alisimama.
Nyambura aliiona sura yake ikififia. Alisikia mtu akisema pressure imeshuka. Alisikia Daniel akiita jina lake.
Kisha aliona meza ya avocado.
Harufu ya udongo wa mvua.
Sauti ya Mama Ruth:
“Nyambura, weka thumb yako hapa. Watu wanasubiri.”
Nyambura akafungua macho.
Mkono wake haukuwa na cannula.
Ulikuwa umeshika paper ya 1984.
Alikuwa amevaa sweater ya brown aliyosahau. Wairimu alikuwa nje akicheza na kijiti, akiwa na miaka kumi na mbili. Mumbi alikuwa amekaa kwenye kiti kidogo, miguu haifiki chini.
Daniel alikuwa kijana, bila nywele nyeupe.
Mama Ruth alikuwa mbele yake.
Kalamu na ink pad zilikuwa mezani.
“Umesikia?” Mama Ruth akauliza. “Daniel amepata sehemu yake. Weka thumb.”
Nyambura akatazama agreement.
Alijua page hiyo.
Alijua kila line.
Alijua maisha yaliyofuata.
Daniel akamnong’oneza:
“Sign, mke wangu. Tutazungumza baadaye.”
Nyambura akachukua paper.
Akaona sehemu ya thumbprint.
Kwenye maisha ya kwanza, aliweka alama yake hapo na kufa miaka ishirini na tatu baadaye bila company, land title wala health cover ya uhakika.
Akaikamata page kwa mikono miwili.
Akaichana katikati.
Sauti ya paper ikapasua kimya cha family.
Mama Ruth akasimama.
“Umefanya nini?”
Nyambura akaweka vipande mezani.
“Nimekufa mara moja kwa kusaini hii.”
Wote walimwangalia.
Akaongeza kwa sauti tulivu:
“Mara ya pili sitaweka thumb yangu kwenye kaburi langu.”
Kabla mtu yeyote hajapata maneno, Nyambura aliangalia watoto wake. Wairimu alikuwa amekaa kwenye jiwe na exercise book, akiandika sums kwa pencil fupi. Mumbi alikuwa anachora nyumba yenye chimney, ingawa nyumba yao haikuwa na chimney.
Kwenye maisha ya kwanza, exercise book hiyo ingekuwa ledger ya kwanza ya Nyambura bila yeye kujua. Wairimu angeandika milk income, fertilizer na school fees kwa sababu mama yake hakuwa na notebook nyingine. Miaka baadaye, same child angeacha school ili family imtumie kwenye biashara ya Esther.
Nyambura alihisi hasira, lakini si ile ya kupiga meza pekee.
Alikuwa amerudi kabla maamuzi madogo hayajakuwa destiny.
Hakuweza kujua kila kitu kitakachotokea. Hakuweza kujua bei, mvua wala nani angekufa. Lakini alijua sentence ambazo zilimfungia.
Sign tu.
Vumilia.
Baadaye.
Safari hii, kila neno lingehitaji amount, date na jina.