Wiki nne baada ya funguo kugawanywa, mvua iliingia kwenye paa la nyuma kabla hawajaweza kufunga kipande cha bati. Daftari la pamoja lilikuwa juu ya meza, limejaa tarehe, saini na maelezo ya matumizi ya vyumba. Neema alifika jioni akiwa amebeba uzi na mkate. Mosi alikuwa akishika ndoo chini ya uvujaji. Kato alikuja na risiti za mpangaji ambaye kodi yake ilikuwa imechelewa.
“Hii ndiyo siku ya ukaguzi,” Neema alisema.
Mosi akamjibu, “Ukaguzi umeanza bila kusubiri kalenda.”
Kato alicheka, kisha akafungua daftari. Malipo ya kwanza ya ukarabati yalikuwa yameandikwa na watu watatu. Mosi alikuwa amelipa fundi wa paa, Neema alinunua bati, na Kato alitenga sehemu ya kodi. Hakuna aliyechukua pesa bila kuandika.
Mpangaji aliyekuwa amechelewa alifika akiwa na mtoto. Alisema mteja wake alikuwa hajamlipa. Mosi alitaka kumfukuza kwa sababu maji yalikuwa yakivuja kutokana na kuchelewa kwa matengenezo. Neema akamwomba asichukue uamuzi kabla ya kusoma daftari.
“Tunaweza kuweka ratiba ya malipo,” alisema.
Mosi akasema, “Ndivyo nilivyoanza kuamini kila mtu.”
“Kuamini bila rekodi kulituleta hapa.”
Kato aliandika mpango wa wiki mbili, kisha mpangaji akatia sahihi. Mosi alikubali kuchelewesha hatua ya mwisho mpaka tarehe hiyo. Uamuzi huo haukuondoa tatizo la pesa, lakini ulionyesha kwamba sheria ya nyumba haikuwa ya kufukuza haraka.
Mvua ilipozidi, maji yalitapakaa kwenye sakafu ya duka. Neema na Mosi walibeba vitambaa pamoja. Mosi alijua jinsi ya kusimika ndoo, Neema alijua mashine gani ilipaswa kuinuliwa kwanza. Kato alifungua dirisha la nyuma na kuhakikisha sanduku la Mama halilowei.
“Hii ni kazi ya pamoja?” Mosi aliuliza.
“Ni kazi ya nyumba,” Neema akasema.
Baada ya mvua kupungua, walikaa kwenye meza na kuangalia matumizi ya wiki nne. Mosi alikuwa ameingia na kutoka kwa nyakati zilizoandikwa. Neema alikuwa ametumia duka kwa oda zake, lakini hakuwa amechukua vitambaa vya Mama bila kuandika. Kato alikuwa amepeleka taarifa kwa wapangaji mara mbili. Mfumo haukuwa kamili; kulikuwa na ukurasa mmoja uliokosekana na malipo mawili yaliyohitaji uthibitisho.
Mosi alitaka kukasirika kuhusu ukurasa huo, lakini Kato alisema alikuwa ameupeleka kwa Rehema kuchanganua picha ya mita. Neema akasema picha yake ingeingizwa kesho. Hakuna aliyeficha.
“Nilidhani uwazi utakuwa rahisi,” Mosi alisema.
“Uwazi ni kazi,” Neema akajibu.
Mosi akatoa funguo zote mbili na kuziweka mezani. “Ninaweza kuzipa mtu mwingine?”
“Kwa muda wa dharura, ndiyo, lakini andika.”
“Hata kwa Kato?”
“Hasa kwa Kato.”
Kato akachukua daftari na kuandika kanuni hiyo. Mosi alifungua sanduku la barua la Mama Asha. Ndani kulikuwa na barua ya ofisi ya ardhi, jina la Mama likiwa bado kwenye sehemu ya anwani. Alisoma, akamkabidhi Neema bila kuificha. Barua ilisema nakala ya mwisho ilikuwa tayari kwa kusomwa na pande zote.
Neema alihisi moyo wake ukikaza. Baada ya wiki nne za matumizi, title bado haikuwa jibu. Alisema wataenda pamoja, lakini makubaliano yao ya mwaka mmoja yangeendelea hata baada ya kusoma.
Mosi akasema, “Mimi bado nina hofu.”
“Mimi pia.”
Kato aliweka mkono juu ya daftari. “Tofauti ni kwamba sasa hofu ina tarehe ya kuzungumziwa.”
Rehema na Lela walifika na chai ya tangawizi. Waliuliza kama nyumba ilikuwa imekuwa ya amani. Mosi akasema amani haimaanishi hakuna maswali. Neema akasema maswali yanapokuwa na majibu ya maandishi, mlango hauhitaji kupigwa.
Walipokunywa chai, Mosi alimtazama Neema. “Usibadilishe jina la Mama kwenye sanduku la barua.”
“Sitalibadilisha.”
“Na ukiwa na ufunguo wangu?”
“Nitauandika.”
Mosi akamkabidhi ufunguo wake kwa muda ili Pendo akague latch kesho. Neema akauweka kwenye sahani, si mfukoni. Kato akafungua mlango wa mbele. Hewa ya jioni iliingia, ikabeba harufu ya mvua na udongo.
Mlango ulibaki wazi kwa dakika chache, lakini hakuna aliyedhani hiyo ilimaanisha kila mtu aingie. Daftari lilikuwa mezani, funguo zikiwa na majina, na masharti yakiwa yameandikwa. Neema alikabidhi daftari la pamoja kwa Kato kwa ukaguzi wa mwezi unaofuata. Alikuwa amepigania udhibiti, lakini alijua udhibiti wa mtu mmoja ungeweza kurudia kosa lilelile.
Mosi alizima taa ya duka, Kato akafunga sanduku la barua, na Neema akahakikisha ndoo zimeondolewa baada ya paa kukauka. Hakuna aliyekuwa na funguo zote. Nyumba haikuwa zawadi ya kumshinda mtu, wala mlango wa kuadhibia aliyeshindwa. Ilikuwa usalama wenye mipaka, uliolindwa na tabia ya kuzungumza kabla ya kufunga.
Jioni ilipokuwa ikiingia Mtoni, mlango wa nyumba ulifungwa kwa upole. Ulibaki na nafasi ya kufunguka tena, si kwa kusahau yaliyopita, bali kwa masharti ambayo kila mtu aliweza kuyasoma. Kato alifungua ukurasa wa mwisho wa daftari na kuonyesha saini zote za wiki nne. Kuna siku Mosi alisahau kusaini, kuna siku Neema alichelewa, na kuna siku mpangaji alitoa pesa bila kueleza. Waliweka alama nyekundu kwenye kila jambo linalohitaji kurekebishwa. Mfumo haukuwa safi, lakini ulikuwa unaonekana.
Neema alisoma muhtasari wake: “Haki ya kuishi si sawa na title; title si ruhusa ya kumfunga mtu; mchango si tiketi ya kufukuza.” Kato akasema hayo yanapaswa kuwa juu ya daftari. Mosi akatabasamu, lakini akaomba neno “mfungia” lisionekane. Neema akakubali, kwa sababu alitaka kanuni isaidie kesho, si kurudia jana.
Mvua ilipomalizika, walikaa nje ya mlango na kugawa chai ya tangawizi. Rehema aliuliza kama Neema bado alitaka kubadilisha jina la sanduku la barua. Neema akasema hapana. Jina la Mama Asha lingebaki kama historia, huku funguo na wajibu vikiwa kwa watu walio hai.
Mosi akasema ofisi ya ardhi inaweza kuleta majibu mapya. Neema akajibu watasoma pamoja, na kama kuna upungufu wa ushahidi watautafuta bila kufunga tena mlango. Kato akasema atakuwa hapo, lakini si kama mtu anayelazimishwa kusaini.
Mariam alipowasili na mkate, kila mtu alisimama kusaidia kuondoa ndoo. Neema akamkabidhi daftari la pamoja kwa muda. “Leta kesho kwa ukaguzi,” alisema. Neema akafungua ukurasa wa kwanza wa daftari na kuonyesha kwamba kila mabadiliko yalikuwa yameanza na mazungumzo. Wiki ya kwanza, Mosi alitaka daftari libaki kwake. Wiki ya pili, Kato alipendekeza kila mpangaji apate picha ya ukurasa unaomhusu. Wiki ya tatu, Neema alikataa kutoa pesa ya ukarabati bila risiti. Wiki ya nne, wote walikuwa wameacha kurudi kwenye mfumo wa kuficha.
“Kuna kitu kimebadilika?” Rehema aliuliza.
“Sio kwamba hatuogopi tena,” Mosi alisema. “Tumeacha hofu ichukue funguo.”
Kato akafungua sanduku la Mama na kutoa karatasi aliyokuwa amehifadhi kutoka siku ya kwanza. Ilikuwa ile yenye muhuri wa zamani na mstari uliokuwa umefutwa. Sasa hakutaka kuitumia kumshinda baba yake. Aliiweka kando ya nakala ya ofisi ya ardhi na kusema wataisoma pamoja kesho.
Neema akamwambia, “Hiyo ndiyo tofauti kati ya ushahidi na silaha.”
Kato akasema, “Na tofauti kati ya shahidi na mtoto anayelazimishwa kuchagua.”
Mosi alitazama karatasi zote mbili. “Huenda Mama hakujua namna ya kuandika alichotaka.”
“Huenda sisi ndiyo tunapaswa kujifunza kusoma alichojaribu kulinda,” Neema alisema.
Walikaa kimya kwa muda. Mvua ilikuwa imeacha matone kwenye bati, na sauti yake ilikuwa kama mtu anayegonga mlango bila kudai kuingia. Mosi alisimama na kwenda kwenye chumba chake. Alirudi na picha ya Mama akiwa mbele ya duka, mikono yake ikiwa juu ya mabega ya Neema na Kato. Picha hiyo haikuwa na funguo, hati wala risiti. Ilikuwa na watu watatu waliokuwa bado hawajui kwamba siku moja wangehitaji kujifunza kugawana nafasi.
Mosi aliiweka mezani. “Hii ibaki ukutani.”
Neema akasema, “Kwa masharti.”
Mosi akacheka. “Hata picha?”
“Hakuna kinachotumiwa bila kukubaliana.”
Kato akapendekeza picha iwe kwenye sehemu ya mbele, si ndani ya chumba cha mtu mmoja. Mosi alikubali. Neema akaiweka kwenye fremu ya zamani na kuandika tarehe nyuma yake. Huo ulikuwa ukumbusho wa familia, lakini haukuwa hati ya uhamisho.
Baadaye, waliangalia orodha ya kazi za mwezi unaofuata. Paa lingekamilishwa, daftari lingepigwa picha, duka lingepewa ratiba ya matumizi, na ofisi ya ardhi ingetembelewa na watu wote. Neema aliongeza “kikao cha kuomba maswali, si kutoa hotuba.” Mosi aliongeza “chai ya tangawizi.” Kato akaongeza “hakuna saini bila kusoma.”
Mariam alipouliza kama wangeweza kuishi hivi kwa mwaka, Neema alisema hawakujua. Lakini walijua mfumo wa zamani ulikuwa umefanya kila mtu awe na hofu yake binafsi. Mfumo mpya ulifanya hofu ionekane mezani, na hilo liliwapa nafasi ya kuirekebisha.
Mosi akamwomba Neema amsaidie kupanga vifaa vya fundi kwenye chumba cha nyuma. Neema akakubali, lakini akasema kila sanduku liandikwe. Mosi akasema alijua atalisema hilo. Walipanga nyundo, misumari, kipimo na mabati bila kugombana. Kato alipata ufunguo mdogo wa cashbox ndani ya mfuko wa zana, mahali ambapo Mosi alikuwa ameuweka bila kukumbuka. Wote walicheka kwa muda mfupi.
“Ufunguo wa pili ulikuwa hapa,” Kato alisema.
Neema akamjibu, “Ndiyo maana kumbukumbu inahitaji watu wengi.”
Mosi hakutumia ugunduzi huo kujitetea. Aliandika kwenye daftari mahali ufunguo ulipopatikana. Kisha akamkabidhi Neema nakala ya matumizi ya cashbox. Hakuna siri mpya iliyofichuka, lakini kitendo cha kuonyesha kilikuwa sehemu ya ushindi wa kawaida uliokuwa ukijengwa siku kwa siku. Kato alipendekeza waweke sanduku la vifaa kwenye sehemu ambayo kila mwenye ufunguo angeweza kuiona. Mosi alikubali na akaandika orodha ya zana. Neema akashauri kila kitu kilichotumika kirudi jioni. Rehema aliongeza kwamba mpangaji yeyote angeweza kuomba msaada bila kutoa funguo zake. Mipaka hiyo ilifanya nyumba iwe mahali pa kuishi, si mtihani wa uaminifu kila saa.
Neema alifungua daftari kwenye ukurasa wa mwisho na kuandika swali la mwezi unaofuata: “Je, mfumo unamlinda nani ambaye hawezi kufika kwenye mkutano?” Mosi alisema wanapaswa kuacha nafasi kwa mgonjwa au mpangaji anayesafiri. Kato akaongeza kwamba taarifa zinaweza kutumwa kwa njia mbili. Hata baada ya kutatua mlango wao, walikuwa bado wanajifunza kutotengeneza sheria inayomwacha mtu wa pembeni.
Mlango unabaki wazi kwa masharti, si kwa kusahau yaliyopita.