Salma Mbarouk alifungua mlango akiwa amevaa kanga na miwani ya kusomea, akamtazama binti yake, kisha folder aliloshika. “Umeleta kazi nyumbani tena.”
“Nimeleta swali. Si kioo.”
Hilo lilimfanya Salma asimame kwa sekunde moja. Naila aliliona, lakini hakulitumia kama ushahidi. Aliingia sebuleni, akaweka simu yake kwenye silent na folder mezani bila kuifungua. Harufu ya tangawizi na kardamom ilijaza nyumba. Kwenye ukuta kulikuwa na picha za familia, lakini hakuna mirror kubwa; Naila hakuwahi kujiuliza kwa nini.
“Nataka kukuonyesha picha ya frame,” alisema. “Unaweza kusema hapana.”
“Kwa nini naweza kusema hapana? Wewe ni polisi sasa?”
“Kwa sababu sihitaji kukufanya shahidi bila kukubali.”
Salma akakaa. “Hiyo sentensi umejifunza kazini au kwenye maisha?”
“Zote.”
Naila akatoa print ya frame pekee, bila surface ya kioo. Salma hakuitazama kwa muda mrefu. Kidole chake kilisimama juu ya logo ndogo ya Vesper iliyopigwa upande wa nyuma. “Hii ilikuwa tofauti zamani.”
“Uliwahi kufanya kazi nao?”
Salma akavuta pumzi. “Nilifanya transcription. Contract scribe. Kabla kila kitu hakijawa digital. Watu walileta trust deeds, consignment papers, family settlements. Niliandika clean copies.”
Naila alihisi mapigo ya moyo yakiongezeka. “Ulifanya kazi kwa Vero family?”
“Kwa lawyers wao. Si kila siku.”
“Miaka gani?”
Salma akakaa kimya. “Hilo ndiyo swali baya.”
Badala ya kusukuma, Naila akafunga folder. “Basi tunaweza kuishia hapa.”
Mama yake alimwangalia kwa mshangao. “Unataka kujua, lakini unaacha?”
“Nataka wewe uchague.”
Salma akasimama na kwenda chumbani. Alirudi na box la picha zilizochanganyika, receipts, invitation cards na karatasi za zamani. “Kumbukumbu zangu hazipangiki kama faili zako,” alisema. “Lakini vitu vina tarehe.”
Walianza na picha. Kulikuwa na Salma kijana kwenye office yenye typewriters, kisha kwenye dinner ya firm, kisha mbele ya jengo la Vesper House wakati signage yake bado ilikuwa ya chuma. Katika picha moja, Salma alisimama karibu na mwanamume mzee aliyeandikwa nyuma kama Elias Vero, founder wa generation iliyopita. Nyuma yao, kwa upande wa ukuta, kioo cheusi kilionekana.
Naila hakucheza detective wa filamu. Aliuliza kwanza kama anaweza kupiga picha ya photograph. Salma akakubali. Kisha akauliza kama Salma anakumbuka event.
“Vipande,” Salma alisema. “Muziki. Gloves nyeupe. Watu wakisaini bila kusoma kwa sababu waliambiwa ni acknowledgment.”
“Ulisaini?”
“Nilikuwa scribe. Niliandika, sikumiliki.”
Kauli hiyo ilitoka haraka sana, kana kwamba alikuwa ameirudia kwa miaka mingi kwa mtu ambaye hakuwapo.
Naila akakaa kimya. Salma akatoa picha nyingine. Hii ilikuwa ya nyuma ya workshop; Reuben kijana alionekana pembeni. Frame ya kioo ilikuwa imeegemezwa ukutani. Mtu alikuwa ameandika tarehe: 2004.
“Ndipo mambo yanaanza kupotea,” Salma alisema. “Najua nilikuwa nafanya kazi. Najua nilikulipia shule. Najua nilihamia. Lakini nikijaribu kukumbuka siku fulani, ni kama kitabu chenye kurasa zilizolowa.”
Naila alitaka kusema kioo kilionyesha tarehe hizo. Hakusema. Kwanza alimuuliza Salma kama anataka kujua kwa nini ameleta swali. Salma akakubali. Naila akaeleza ukweli wenye mipaka: kioo kimefika, jina la Naila limeonekana chini ya varnish, jina la Salma na miaka sita pia. Hakusema “kioo kimeiba kumbukumbu zako.” Hakukuwa na evidence ya hilo.
Salma akafunga macho. “Nilijua siku moja kitu hiki kingerudi.”
Naila alihisi tumbo likishuka. “Unajua nini?”
“Si vya kutosha kusema mbele ya watu.”
“Na mbele yangu?”
“Ndiyo shida. Wewe ni binti yangu na registrar wao. Nikikuambia vibaya, nitakuwa nimeweka mzigo wangu kwenye report yako.”
Huo ulikuwa ukweli ambao Naila hakuwa ametarajia mama yake kuutamka kwa usahihi wa professional ethics. Akaondoa notebook mezani. “Basi hii si interview.”
Salma akacheka kwa uchungu. “Umefanana nami zaidi kuliko unavyopenda.”
Waliendelea kuangalia picha bila recorder. Salma alikumbuka maneno ya zamani: renewal, witness surface, continuity. Hakujua yalikuwa terms za kisheria au majina ya ritual. Aliapa kwamba hakuwahi kuwa beneficiary wa Vero trust. Alikuwa mfanyakazi wa kuandika clean copies, na kwa kipindi fulani alilipwa vizuri sana. Kisha ghafla akaacha.
Naila akauliza, “Kwa nini uliacha?”
Salma akashika paji la uso. “Nilifanya kitu ambacho hawakutaka.”
“Nini?”
“Siwezi kukifikia.”
Naila hakumsukuma. Badala yake, walipanga box kwa tarehe. Hapo ndipo walipata picha ya mwisho, iliyopigwa nyuma ya Vesper House. Salma alikuwa ameshika folder, na kioo kilikuwa kimefungwa kwenye crate. Nyuma ya picha kulikuwa na handwriting ya Salma mwenyewe, iliyotetemeka kuliko maandishi yake ya kawaida.
Usisaini ukiwa unaona uso wako.
Salma alipoiangalia, uso wake ulipoteza rangi.
“Hii ndiyo handwriting yangu,” alisema.
“Unaikumbuka?”
“Hapana.”
Naila aliweka picha kwenye sleeve ya plastiki kwa ruhusa yake. Hakuiita evidence bado. Alimwambia Salma kwamba kwa sababu ya family link, atalazimika disclosure kwa counsel na pengine kujiondoa kwenye final ownership opinion. Salma alikubali kwa kichwa.
“Usijitoe kwenye ukweli kwa sababu yangu,” mama yake alisema.
“Sitafanya hivyo. Nitajiondoa kwenye sehemu ambayo siwezi kuwa neutral.”
Walipomaliza, Naila alisimama mlangoni. Salma akamwita.
“Naila.”
“Mm?”
“Kama kioo hicho bado kina surface ileile, usisaini chochote mbele yake.”
Naila hakusema kwamba ushauri huo ulikuwa sawa na wa Reuben.
Kabla box lifungwe, Salma aliweka sheria yake mwenyewe. “Ukichukua picha ya karatasi zangu, unachukua tu zile zinazohusiana na frame. Barua za baba yako hazitoki hapa.” Naila akakubali bila kujadiliana. Walitenganisha private life na possible case material kwa sleeves tofauti. Salma akaonyesha pay stub ya law firm iliyokuwa ikihudumia Vero, pamoja na badge ya temporary archive access. Hiyo ilithibitisha employment bila kutegemea memory. Pia kulikuwa na receipt ya taxi ya usiku mmoja wa 2004 kwenda Kariuki Frames, lakini Salma hakukumbuka safari hiyo. Naila hakusema receipt “proves” presence kwenye ritual; ilithibitisha tu trip. “Hivi ndivyo mnavyofanya?” Salma akauliza. “Mnagawanya kila kitu mpaka hakuna story?” Naila akasema, “Mpaka story iwe na mifupa yake yenyewe.” Mama yake alikaa kimya, kisha akasema labda hiyo ndiyo sababu alihofia kuzungumza zamani: alikuwa na fragments, na watu wenye nguvu wangeweza kuzitumia kujenga version yao. Naila akamwambia fragments zinaweza kubaki fragments. Hilo lililegeza kitu kati yao. Hawakutatua miaka sita, lakini walikubaliana kwamba Salma angekuwa mtu mwenye mipaka, si storage device ya case. Naila alipoweka picha ya 2004 kwenye sleeve, alisaini receipt ya temporary scan permission badala ya kuichukua original. Hiyo detail ndogo ilimpa Salma control ambayo historia yake ya zamani huenda haikuwa imempa.
Alitoka na picha ndani ya folder, na sentensi moja ikimfuata mpaka kwenye gari: miaka sita iliyopotea haikuwa tu shimo katika kumbukumbu za mama yake.
Ilikuwa sehemu ya case ambayo sasa Naila hakuwa na haki ya kuamua peke yake.