Ujumbe wa benki uliingia kabla ya alfajiri, wakati Zawadi alikuwa bado amekaa kwenye kiti cha ofisi akitazama jedwali la malipo. Amina ndiye aliyeuona kwanza. Alipiga simu mara mbili, kisha akamwamsha Zawadi kwa kugonga kioo cha mlango.
“Credit imeonekana,” Amina alisema.
Zawadi hakusimama mara moja. “Imeonekana kwenye statement au notification tu?”
“Statement. Nimeipakua mara mbili. Amount ni ile tuliyokubaliana.”
Zawadi akachukua simu na kuingia kwenye mfumo wa benki. Akaangalia reference, tarehe, na salio la kabla na baada. Hakutuma ujumbe kwa Neema kabla ya kuthibitisha. Miezi yote ya ahadi zisizo na fedha ilikuwa imemfundisha kwamba habari njema nayo inahitaji ushahidi.
Baada ya dakika chache, akamwambia Amina, “Sasa tunaweza kusema fedha imeingia. Usiseme wakulima wamelipwa bado.”
Kituo cha Mbuyuni kilianza kujazwa na watu kabla ya jua kuchomoza. Neema alikuwa ameleta ledger kubwa na karatasi iliyokuwa na priority schedule. Wakulima walikaa kwenye mistari miwili, wale waliokuwa na delivery tickets mkononi upande mmoja na wale waliokuja kuuliza taarifa upande mwingine. Doto na madereva wengine walifika baadaye, wakisubiri kujua kama madeni yao yangelipwa kabla ya kurudi barabarani.
Zawadi alisimama mbele ya ubao. “Fedha imeingia leo. Hatujaleta cash yote hapa. Tutafanya malipo kupitia njia zilizorekodiwa, na kila mtu atapokea uthibitisho wa kiasi, tarehe, na balance iliyobaki.”
Mzee Mlewa aliuliza, “Tumeanza lini?”
“Baada ya kuoanisha jina, ticket, na ledger.”
“Na ukosefu wa jina?”
“Tutauweka pending bila kumfukuza mtu. Tutatafuta nyaraka.”
Neema akagonga karatasi ya schedule. “Kipaumbele cha kwanza ni wakulima waliotoa mzigo na hawakuwa na chanzo kingine cha malipo. Kisha madeni ya mafuta na malori. Founders hawatatoa draw leo.”
Zawadi akamtazama Hassan, ambaye alikuwa amefika kimya na kusimama nyuma. Hakupinga. “Saini zetu za malipo zitakuwa mbili,” alisema. “Amina ataandaa, mimi na Neema tutahakiki majina na kiasi. Hassan atathibitisha cashflow lakini hatatoa malipo peke yake.”
Hassan akatikisa kichwa na kukaa kwenye meza ya pembeni. Hakujifanya ndiye aliyekuwa ameleta fedha. Alifungua reconciliation sheet na kuanza kuoanisha payment batch na priority list.
Mkulima wa kwanza alikuwa Halima wa kijiji cha Mvumi. Alikuwa na ticket yenye uzito wa tani saba na nusu, pamoja na namba ya simu iliyotumika kwenye order. Amina alilinganishwa na register; namba zililingana. Neema akasoma kiasi kilichokubaliwa, Zawadi akathibitisha transfer, na Halima akapokea ujumbe wa malipo. Aliushikilia simu yake kwa muda kabla ya kutabasamu.
“Nilisema hamtatoa ahadi mpya,” alisema.
“Hatukutoa. Tulisubiri statement.”
Mkulima wa pili alikuwa na ticket iliyokuwa na tofauti ya truck number. Zawadi hakumrudisha nyuma. Alimwita Doto, akaangalia copy ya weighbridge, kisha akaweka jina kwenye kundi la payment inayoweza kuthibitishwa baada ya maelezo ya subcontractor. Watu waliokuwa nyuma yake walilalamika kwamba mchakato ulikuwa mrefu. Zawadi akawaambia urefu huo ndio uliowazuia namba ya ML-204 kugeuka deni la mtu asiyehusika.
Mchana ulipokaribia, malipo ya wakulima wengi yalikuwa yameondoka. Bado kulikuwa na mistari ya madereva na suppliers wa mafuta. Musa alisogea na mkataba wake wa kukodisha lori.
“Tulipewa kipaumbele cha pili,” alisema. “Lakini kiasi hiki ni kidogo kuliko muda tuliosubiri.”
“Tunalipa gharama iliyothibitishwa leo,” Zawadi akasema. “Balance iliyobaki itakuwa na tarehe ya wazi.”
“Na mafuta?”
Hassan akafungua cashflow sheet. “Tunaweza kulipa supplier wa mafuta kwa sababu bila mafuta malori hayatafika kwenye msimu unaofuata. Lakini tutachelewesha draw ya founders.”
Musa akawatazama wote wawili. “Mnaweza kuchelewesha mshahara wenu?”
“Ndiyo,” Zawadi akasema. “Hatuwezi kuomba wakulima wasubiri halafu sisi tuchukue kwanza.”
Hassan alitia saini kwenye sehemu ya founder draw iliyowekwa pending. “Wote wawili.”
Musa akapunguza sauti. “Kama mnaweka hilo kwenye karatasi, tutaweza kupanga.”
“Ndiyo maana linawekwa.”
Kwenye meza ya uwazi, Neema alikuwa akichora alama kwenye ledger. Kila transfer ilipothibitishwa, aliweka tarehe na initials. Amina alichapisha supplier statement kwa printer ndogo, na nakala ziliwekwa kwenye ubao. Watu hawakuona namba zote za kampuni, lakini waliona mistari inayowahusu na sababu ya kila kuchelewa. Mzee Mlewa alikaa pembeni akiwasaidia majirani kusoma kiasi walichopokea.
Jioni ilipofika, mjumbe wa ushirika aliwasili na taarifa kutoka kwa wakulima ambao hawakufika. Alisema wengi walikuwa tayari kuanza kuleta mahindi tena ikiwa Mavuno Link itaendelea kuonyesha ledger na isirudie ahadi ya maneno.
Neema akamgeukia Zawadi. “Wanasema wanataka mfumo huu ubaki hata wakati mambo yanakuwa mazuri.”
“Utabaki,” Zawadi alisema. “Hatuwezi kuutoa kwa sababu tu tumelipa leo.”
Hassan akasema, “Na reconciliation ya nje kila mwezi itaingia kwenye calendar.”
Zawadi hakumwangalia kwa ushindi. “Hilo ndilo tulilokosa tangu mwanzo.”
Mkulima mmoja alikuja na ticket iliyokuwa haijaonekana kwenye original register. Zawadi aliiweka pending, akaomba Doto aende kwenye archive ya weighbridge kesho, na akaeleza kwamba hakutatoa malipo ya kubahatisha. Mkulima huyo alikasirika, lakini Neema akamwambia kwamba jina lake lingebaki kwenye ubao mpaka jibu lipatikane.
Usiku ulipokaribia, salio la malipo lilikuwa limepungua, lakini hakuna founder draw iliyotoka. Amina alisoma majina yote yaliyobaki. Mstari wa mwisho ulikuwa wa mkulima aliyekuwa ameleta gunia zake wiki mbili kabla ya malori kusimama. Kiasi chake kilikuwa kidogo kuliko vingine, lakini Neema alisisitiza kwamba deni dogo si deni lisilo muhimu.
Musa hakukubali kuondoka bila kuangalia karatasi yake kwa mara ya mwisho. Amina aliweka kiasi cha mafuta alicholipa kwenye supplier ledger, huku Hassan akimwonyesha tarehe ya balance itakayobaki. Hawakumwambia dereva asubiri kwa sababu ya urafiki; walimpa tarehe na saini mbili za watu waliowajibika. Musa akasema angeendelea kufanya safari ikiwa kila balance ingeonekana wazi, lakini hatakubali tena order ya maneno kutoka kwa mtu mmoja. Zawadi akamwambia mfumo huo utaanza na malipo madogo pia, kwa sababu control isiyoonekana kwenye deni dogo haitalinda deni kubwa.
Zawadi alithibitisha transfer ya mwisho na akamwomba Neema aangalie statement ya mpokeaji. Neema alipokea nod, kisha akachukua kalamu na kugeukia ubao wa supplier ledger. Alisoma jina lililokuwa chini kabisa, akahakikisha hakuna balance iliyobaki, na akavuta mstari mrefu juu ya alama ya overdue. Neema drew a line through the final overdue farmer name.
---