Omari alibaki mlangoni akiwa ameshika ratiba ya assembly kama karatasi yenyewe ilikuwa tayari imeamua.
“Si somo lenu bila kuniuliza,” Tunu alirudia.
Omari akaingia ofisini. “Sijasema lazima useme kila kitu. Ni dakika tano tu. Wanafunzi wengine wanaweza kuona kwamba mtu anaweza kupitia kipindi kigumu na kurudi shule.”
“Lakini kipindi hicho ni changu.”
“Ndiyo maana wewe ndiye mtu bora kukieleza.”
Rehema akavuta kiti kingine. “Bwana Omari, hapa ndipo tatizo lilipo. Kamati imeamua matumizi ya hadithi kabla ya kumuuliza mwenye hadithi.”
Omari akakaa. “Sawa. Tunu, tunakuuliza sasa.”
“Hapana.”
Jibu lilitoka haraka kiasi kwamba Tunu mwenyewe alishangaa.
Omari akakunja uso. “Hata hujasikia mpango wote.”
“Nimesikia sehemu muhimu. Mnataka nisimame mbele ya shule niwaambie nilikuwa wapi na nilirudije.”
“Unaweza kuchagua unachosema.”
“Na nikisema tu nilikosa shule muda mrefu, watu watauliza kwa nini. Nikisema nilikuwa nje ya nyumbani, watajaza sehemu nyingine wenyewe. Voice note ilishafanya hivyo.”
Rehema hakusema. Alimwacha Tunu amalize.
Omari aliweka ratiba mezani. “Assembly pia ina wazazi wa kamati. Wanataka kuonyesha shule haijawatelekeza wanafunzi wanaopitia matatizo.”
Tunu akamtazama. “Basi waonyeshe wanachofanya. Si maisha yangu.”
Kimya kilikaa kwa sekunde chache.
“Unamaanisha nini?” Omari akauliza.
“Elezeni jinsi mwanafunzi anarudi baada ya kukosa muda mrefu. Rekodi zinarekebishwaje. Nani anaambiwa nini. Walimu wasiseme ‘special situation’ mbele ya darasa. Wanafunzi wasitumie historia ya mtu kama habari.”
Rehema akainama mbele. “Hilo linaweza kuwa bora kuliko testimony.”
Omari akamtazama. “Assembly ya taratibu?”
“Kwa nini isiwe?” Tunu alisema. “Kama mnataka kusaidia mwanafunzi mwingine, mwambieni anachoweza kutarajia. Msifanye mtu mmoja kuwa poster.”
Omari alichukua ratiba tena. “Kamati haitapenda mabadiliko ya mwisho.”
“Hilo si tatizo la Tunu,” Rehema alisema.
Tunu alihisi woga ukija baada ya hasira. Kukataa ofisini ilikuwa rahisi kuliko kufikiria watu wazima wakijadili kukataa kwake bila yeye.
“Naweza kuandika mambo ambayo ningependa mwanafunzi ajue,” alisema. “Lakini bila jina langu.”
Omari akapiga kalamu mezani. “Nipe mfano.”
Tunu alifungua daftari lake. Cover mpya ilikuwa bado ngumu. Akaandika:
**Mwanafunzi akirudi baada ya kukosa muda mrefu:**
1. Asieleze historia yake mbele ya watu ili kupata nafasi darasani. 2. Rekodi na mahudhurio yashughulikiwe kwa faragha. 3. Awe na mtu mmoja wa shule wa kuwasiliana naye. 4. Walimu wajue msaada unaohitajika, si kila undani wa maisha. 5. Uvumi ushughulikiwe kama tabia ya wanafunzi, si kama jukumu la mwanafunzi anayelengwa.
Omari alisoma.
“Hii ni lugha ya sera.”
“Ni mambo yaliyotokea.”
“Lakini assembly inahitaji kitu kinachogusa watu.”
Tunu akafunga kalamu. “Mimi si kitu cha kuwagusa watu.”
Rehema akaficha tabasamu dogo.
Omari hakutabasamu, lakini hakubishana tena. “Nitapeleka wazo hili kwa kamati.”
“Na jina langu?”
“Halitawekwa bila kukubaliana.”
Tunu hakutosheka. “Bila mimi kusema ndiyo.”
Omari akatikisa kichwa. “Bila wewe kusema ndiyo.”
Alipotoka ofisini, Asha alikuwa anamsubiri karibu na bomba la maji.
“Umeitwa kwa assembly?”
Tunu alisimama. “Umesikia tayari?”
“Msichana wa prefect alisema kuna mtu atazungumza kuhusu kurudi shule. Sikujua ni wewe mpaka ulipotoka hapa.”
Tunu akatoa pumzi. “Ndiyo maana sitaki.”
“Utakataa?”
“Nimekataa.”
Asha alimtazama kwa mshangao, halafu akasema, “Vizuri.”
“Vizuri?”
“Ndiyo. Mimi ningekuwa naogopa.”
“Ninaogopa.”
“Lakini umesema.”
Tunu alifikiria tofauti hiyo.
Jioni alimweleza Mariam. Alitarajia Mariam aseme nafasi hiyo ingeonyesha watu kwamba Tunu alikuwa “amebadilika.” Badala yake, Mariam aliweka kijiko chini.
“Walitaka useme nini hasa?”
“Maisha nilipokuwa nje.”
“Kwa wazazi pia?”
“Ndiyo.”
Mariam akatikisa kichwa. “Hapana.”
Tunu akamwangalia kwa makini. “Hapana kwa sababu hutaki watu wajue, au hapana kwa sababu mimi sitaki?”
Swali lilimkuta Mariam.
“Vyote viwili,” alisema baada ya muda. “Lakini yako ndiyo muhimu hapa.”
“Hata kama ningetaka kusema?”
Mariam akasita. “Ningeogopa. Lakini tungezungumza.”
Hilo halikuwa jibu kamili, lakini lilikuwa tofauti na amri.
Kesho yake Rehema alimpa Tunu draft ya ukurasa mmoja. Hakukuwa na jina lake. Kichwa kilikuwa: **KURUDI SHULENI BAADA YA KUKOSA MUDA MREFU: FARAGHA, REKODI NA MWENDELEZO WA MASOMO.**
“Umeandika yote?” Tunu akauliza.
“Nimeanza na yale matano yako.”
Walikaa pamoja wakibadilisha sentensi. Tunu aliongeza kwamba mwanafunzi asitangazwe darasani bila sababu. Rehema akaongeza kwamba walimu wanaweza kupewa taarifa ya mahudhurio bila historia ya familia. Omari akaja baadaye na kupendekeza sehemu ya nidhamu.
“Usiandike kama mwanafunzi anayerejea ni hatari,” Tunu alisema.
“Lakini sheria lazima ziwepo.”
“Ziandike kwa wanafunzi wote.”
Omari akafuta mstari mmoja.
Siku ya assembly, Tunu alikaa katikati ya wanafunzi wa Form One. Hakuitwa jukwaani. Hakuna mtu aliyesema jina lake.
Omari alizungumza kwa dakika tatu kuhusu mahudhurio. Rehema akasoma sehemu ya mwongozo bila kutaja kesi yoyote. Tunu alisikia sentensi yake mwenyewe—*msaada unaohitajika, si kila undani wa maisha*—ikipita kwenye kipaza sauti.
Moyo wake ulipiga haraka, lakini si kwa aibu.
Baada ya assembly, mzazi mmoja kutoka kamati alimfuata Omari karibu na ukumbi. Tunu na Asha walikuwa wakipita waliposikia sauti yake.
“Hii haitoshi,” mwanamke huyo alisema. “Mnatuficha mambo kwa jina la faragha.”
Omari akasema, “Tunazungumzia taratibu za shule.”
“Na usalama wa watoto wetu? Kama mtoto amekuwa mtaani na anarudi, wazazi wengine hawana haki ya kujua?”
Tunu alisimama bila kutaka.
Mwanamke huyo akamwona. Macho yake yakabadilika kwa sekunde moja—ile sekunde ambayo Tunu alikuwa ameijua vizuri, wakati mtu anapounganisha uvumi na uso.
“Ni huyu?” aliuliza.
Rehema, aliyekuwa nyuma yao, akasema mara moja, “Hatuthibitishi wala kujadili historia ya mwanafunzi.”
Mwanamke huyo akakunja uso.
“Kama hatujui kilichotokea,” alisema, “tutajuaje watoto wetu wako salama?”
Tunu akashika daftari lake kifuani.
Sasa vita haikuwa tena kuhusu kama atasimulia hadithi yake.
Ilikuwa kuhusu nani aliamini alikuwa na haki ya kuimiliki.
---