Siku ya kumi na moja, watu walifika kwenye dawati la malipo mapema kuliko clerk.
Kwenye corridor ya jengo la Bandari Ndogo kulikuwa na viti vichache, hivyo wengine walisimama ukutani wakiwa na claim numbers mikononi. Deka alipofungua mlango, alisema jambo moja kabla ya kuanza.
“Leo tunasoma namba za claim, si majina ya familia.”
Watu wengine wakalalamika.
“Kwa nini?”
“Kwa sababu malipo si mashindano ya nani amepata zaidi.”
Juma aliketi karibu na Mama Tunu. Alikuwa hajamrudishia funguo bado, ingawa wiki ilikuwa karibu kuisha. Hakumuuliza.
Kori, auditor, alikuwa ametuma final table. Deka akaiweka mezani.
Claim 01 — approved full. Claim 02 — approved with adjustment. Claim 03 — pending one disputed animal line. Claim 04 — approved full.
Kila namba iliposomeka, chumba kilibadilika kidogo. Mtu mmoja alipumua kwa nguvu. Mwingine alikunja uso. Mwanamke mmoja alifunga macho kana kwamba alikuwa akisubiri verdict ya mahakama.
Juma alijua tatizo la fidia si kwamba fedha ilikuwa ndogo tu. Ilikuwa pia kwamba kila kaya ilihisi hasara yake ilikuwa ya kipekee, huku mfumo ukitaka kuziweka kwenye rows.
Deka akasema, “Appeal window ni siku saba. Kama kuna document mpya, nileteeni copy. Msilete uvumi.”
Mzee mmoja akasimama. “Claim yangu imepunguzwa kwa nini?”
Deka akasoma reason code. “Ownership ya mnyama wa pili haikuthibitishwa kwa mark wala witness wa kabla ya tukio.”
“Lakini kila mtu anajua alikuwa wangu.”
“Basi appeal inaweza kuleta witness wa kabla ya incident.”
Mzee huyo hakufurahia, lakini angalau alikuwa na sababu maalum.
Claim ya Rami ilifika.
“Approved for verified disturbance injury.”
Rami akamwangalia Juma kutoka upande mwingine wa chumba.
Juma alikumbuka ugomvi wao kuhusu kuandika kwamba ndama aliumia wakati wa panic movement badala ya kusema aliumwa moja kwa moja.
Rami akasema kwa sauti ya chini, “Kumbe hiyo wording haikuniua claim.”
Juma akajibu, “Ilikuweka kwenye category sahihi.”
Rami akatikisa kichwa.
Deka akaendelea.
Wakati claim ya Mama Tunu ilipotajwa, Juma alihisi tumbo lake likikaza.
“Claim 09. Verified loss. Adjustment applied due to unresolved exposure contribution within night-movement zone. Approved amount: seventy percent of assessed value.”
Murmur ilipita.
Tunu hakusema kitu.
Juma alijua angeweza kupinga. Scene yao ilikuwa preserved vizuri. Mbuzi walipotea kwenye boma, si kwenye corridor. Lakini audit ilikuwa imesema exposure pattern ya eneo haikuweza kutenganishwa kabisa na night movement practice iliyokuwa imeenea.
Deka akampa appeal form.
“Unaweza kuomba review.”
Tunu akamwangalia Juma.
“Unasemaje?”
Juma akavuta pumzi.
“Kama kuna evidence mpya, appeal.”
“Na kama hakuna?”
“Basi sitaki kupinga kwa sababu tu amount imeniumiza.”
Tunu akamwangalia kwa muda mrefu.
“Nyumba yetu ndiyo imepoteza.”
“Najua.”
“Na loan bado ipo.”
“Najua.”
“Basi kwa nini usipigane?”
“Kwa sababu rule ileile niliyotaka kwa watu wengine lazima ikae hata hapa.”
Tunu akakaa kimya.
Mwanamke mmoja nyuma yao akasema, “Rahisi kusema ukiwa karibu na officers.”
Juma akageuka. “Claim yangu imepunguzwa pia.”
“Lakini wewe ndiyo uliwapa route map.”
“Ndiyo.”
“Umejipunguzia fedha.”
“Labda.”
“Kwa nini?”
Juma hakujibu haraka.
“Kwa sababu nikificha sehemu inayohusu sisi, sitakuwa na haki ya kuitumia dhidi ya mwingine.”
Mwanamke hakukubali kabisa, lakini hakusema tena.
Malipo yalianza kupitia transfer na receipts. Deka alitaka kila mtu asaini baada ya amount kuonekana, si kabla.
Tunu akapokea SMS ya mobile money. Akaangalia amount mara mbili.
“Si yote,” alisema.
“Si yote,” Juma akakubali.
“Ningependa yote.”
“Mimi pia.”
Wakakaa pembeni wakati wengine walifuatilia appeals.
Kenga alifika na habari kwamba disputed tag line ilikuwa bado imefreeze. Familia iliyoathirika ilikuwa imeleta ownership witness mpya. Kori ange review bila kushikilia batch nzima.
Juma akasema, “Hiyo ndiyo muhimu.”
Kenga akamwangalia. “Unajua watu bado wanakulaumu.”
“Najua.”
“Na Balozi?”
“Hajasema na mimi tangu AGM.”
“Anasema system yako imefanya watu waishi kwa forms.”
Juma akatabasamu bila furaha. “Na kabla tulikuwa tunaishi kwa uvumi?”
Kenga akasema, “Labda zote mbili zinachosha.”
“Ndiyo.”
Deka alisikia na kusema, “Process nzuri si ile isiyochosha. Ni ile inayochosha kwa sababu inayojulikana.”
Kori alikuwa ametuma note nyingine: payout summary ipostwe kwa namba za claim, categories na amounts; hakuna majina bila consent.
Halima alituma picha ya cooperative notice board. Levy account ya shilingi moja kwa lita tayari ilikuwa imeanza. Balance ilikuwa ndogo, lakini visible.
Tunu akaiona kwenye simu ya Juma.
“Hiyo fund ipo kweli?”
“Ndiyo.”
“Inaonekana kila wiki?”
“Halima amesema ndiyo.”
Tunu akasema, “Fedha si msamaha. Mfumo ndio nataka uendelee.”
Juma akamwangalia.
“Unamaanisha claim?”
“Na boma. Na routes. Na watu kuandika wanachofanya.”
Juma alihisi kitu ndani yake kikilegea. Si kwa sababu Tunu alikuwa amesahau deni au hasara. Kwa sababu alikuwa amefanya distinction ambayo yeye mwenyewe alikuwa amejifunza polepole: malipo yanaweza kusaidia, lakini hayabadilishi mfumo uliotengeneza risk.
Walipotoka nje, walipita kwenye kiosk ndogo. Amani alipiga simu kuuliza kama wamepata fedha.
Tunu akasema, “Tumepata sehemu.”
“Na ada?”
“Tutaipanga.”
Juma alitaka kusema atatafuta gap, lakini akakumbuka kitchen table na notebook iliyokuwa sasa ya familia, si yake peke yake.
“Tutakaa jioni,” alisema.
Tunu akamtazama na kutabasamu kidogo.
Wakafika cooperative baadaye mchana. Halima alitoa receipt print ya tank loan balance. Malipo ya fidia hayangeifunga yote, lakini yangezuia default review ikiwa sehemu kubwa ingelipwa siku hiyo.
Juma akauliza, “Ukitumia yote kwa tank, ada itabaki wazi.”
Tunu akasema, “Ndiyo.”
“Na ukiweka sehemu kwa ada, loan itaendelea.”
“Ndiyo.”
Wakakaa kimya kwa dakika moja.
Tunu akachukua receipt ya fidia, akaikunja katikati na kuiweka ndani ya notebook ya kaya.
Kisha akagawa fedha kwenye makundi mawili kwenye simu yake.
Sehemu moja ya tank. Sehemu moja ibaki kwa household cash.
Juma akasema, “Si lazima unipe yote ya loan.”
“Najua.”
“Na school?”
“Tuna kazi. Maziwa yapo. Levy imepunguza kidogo lakini route imerudi.”
Juma akainamisha kichwa.
Tunu akakunja receipt na kumpa Juma nusu ya fedha: “Lipa tanki. Ada tutaitafuta kwa kazi.”
---