Alhamisi jioni Bibi Rahma alifika nyumbani kwa kina Sengo akiwa na mfuko wa ndizi, chupa ya mafuta ya nazi na habari ambayo hakuna aliyekuwa amemwambia rasmi.
“Shule yenu sasa imekuwa radio?” aliuliza kabla hata hajaketi.
Mariam, aliyekuwa akipanga sahani mezani, alisimama. Wema alikuwa jikoni akitoa samaki kwenye sufuria. Juma alijifanya anatafuta kitu kwenye cabinet.
“Umesikia nini, Bibi?” Mariam aliuliza.
Bibi Rahma akaweka mfuko chini. “Nimesikia mjukuu wangu anagombea cheo, mama yake amegombea pamoja naye, na wazazi wengine wameamua kuwa waandishi wa habari.”
Juma akakohoa ili kuficha kicheko. Wema hakutabasamu.
“Nani amekuambia?” aliuliza.
“Dada yako Halima—si mwalimu, Halima wa Mtoni. Yeye ameambiwa na mtu wa kanisani ambaye mtoto wake yuko Tumaini Kuu. Ukiona habari imefika kwa mwanamke asiye na WhatsApp group yenu, ujue imevaa viatu.”
Mariam alikaa. “Bibi, si story ya kuchekesha sana.”
“Ndio maana nimekuja na samaki wangu mwenyewe. Nyumba yenye ugomvi huwa inasahau chumvi.”
Wema aliweka bakuli mezani kwa nguvu kidogo kuliko ilivyohitajika. “Hakuna ugomvi.”
Mariam na Juma walimtazama.
Bibi Rahma akasema, “Basi samaki atafurahi.”
Walikaa kula. Kwa dakika za kwanza walizungumza kuhusu bei ya unga na mjomba wa Mariam aliyekuwa amechelewa kutengeneza paa. Lakini ukimya kati ya sentensi ulikuwa mzito.
Bibi ndiye aliyekata njia.
“Wema, uliandika nini?”
“Nilimuombea mtoto wangu consideration kwenye workshop. Na nikasema ana interest ya leadership.”
“Ulitaja wewe ni nani?”
Wema akamwangalia mama yake. “Ndiyo.”
“Kwa nini?”
“Kwa sababu watu husikiliza wakijua unawajibika kwa unachosema.”
Mariam akaweka kijiko chini. “Hapo. Hilo ndilo tatizo.”
Wema aligeuka kwake. “Tumeanza tena?”
“Sijaanza. Bibi ameuliza.”
Bibi Rahma akachukua kipande cha muhogo. “Mimi nimeuliza kwa sababu najua Wema anavyofikiria.”
Wema akakaza uso. “Mama, usinifanyie psychoanalysis mezani.”
“Sijui hiyo ni chakula gani.”
Juma akashindwa kuzuia tabasamu.
Bibi aliendelea, “Lakini najua mtoto wangu alipokuwa na miaka kama yako, Mariam, alirudi nyumbani siku moja bila viatu vyake vizuri.”
Wema akainua macho. “Mama.”
“Ni hadithi yangu pia.”
Mariam akamtazama bibi yake.
Bibi Rahma alisema kulikuwa na vocational training center upande wa bara. Wema akiwa teenager alikuwa ameomba placement ya basic bookkeeping na store management. Familia yao haikuwa na pesa nyingi; seasonal income ilitegemea mavuno na kazi za bandari. Wema alitembea umbali mrefu kwenda interview akiwa amevaa viatu alivyokopa kwa binamu.
“Alirudi bila placement?” Mariam aliuliza.
“Alirudi na viatu vikiwa vimepasuka upande,” Bibi alisema. “Placement walimpa msichana mwingine. Baadaye tukasikia baba yake alikuwa anajua sponsor wa center.”
Wema akakata samaki wake bila kula. “Hatujui kama hiyo ndiyo sababu.”
“Leo unasema hivyo?” Bibi akamuuliza. “Miaka yote umekuwa ukisema ndiyo siku uliyojifunza kuwa jina linafika kabla ya mtu.”
Mariam alihisi hasira yake ikibadilisha umbo. Si kupotea. Kubadilika.
Wema akasema, “Nilikaa nje ya office masaa matatu. Watu waliingia na kutoka. Hakuna aliyeniambia criterion. Hakuna waitlist. Hakuna appeal. Baadaye nikakuta mtu ambaye hakufanya hata interview kama yangu ameingia. Unataka nijifanye sikujifunza?”
“Hapana,” Mariam alisema.
“Nilipoanza biashara nilifanya nini? Nilipiga simu. Nilijitambulisha. Nilifuata watu. Niliomba introductions. Kama ningesubiri dunia iwe fair, leo tusingekuwa na hii nyumba.”
“Biashara si school selection yangu.”
“Dunia haibadilishi tabia kwa sababu umevaa uniform.”
Bibi Rahma akanyamaza, akiwapa nafasi.
Wema akaendelea, sasa sauti yake ikiwa chini. “Nilipozaa, nilijiambia watoto wangu hawatasimama nje ya mlango kwa sababu hawajui mtu. Kama kuna information, nitaitafuta. Kama kuna mtu wa kuuliza, nitauliza. Kama mlango unaweza kufunguliwa, sitawaacha nje kwa pride.”
Mariam akamwangalia mama yake. Kwa mara ya kwanza aliona kitu chini ya confidence: hofu ya zamani iliyokuwa imevaa nguo za uwezo.
“Lakini mama,” alisema, “kuna tofauti kati ya kuniambia mlango uko wapi na kumpigia mtu aliye ndani aniwekee mguu.”
Wema akatikisa kichwa. “Maneno.”
“Si maneno. Kama workshop ina waitlist, nitumie link mapema. Usimpigie coordinator baada ya kufungwa. Kama leadership ina criteria, nisaidie kuisoma. Usimwambie committee member ‘keep her in mind’ kabla form haijafunguliwa.”
Bibi Rahma alimwangalia Wema. “Uliandika hivyo?”
Wema hakujibu.
Juma, ambaye alikuwa kimya muda mrefu, aliweka glasi yake chini. “Aliandika.”
Wema alimgeukia. “Sasa umeamua kuwa witness?”
Juma akavuta pumzi. “Labda nilipaswa kuwa witness mapema.”
Mariam akamtazama baba yake.
Juma alisema, “Miaka mingi nikisikia issue ya shule nasema, ‘Wema anajua watu.’ Nikiona problem imeisha, nafurahi. Sikuuliza imeishaje. Hiyo imenifanya comfortable.”
“Kwa hiyo ni kosa langu peke yangu?” Wema aliuliza.
“Hapana. Ndio ninachosema.”
Bibi Rahma akavuta bakuli la mboga karibu. “Nyumba ikivuja, mtu aliyeshika ndoo si lazima ndiye aliyetoboa paa.”
Wema akatoa pumzi ya kuchoka. “Mama, tafadhali.”
“Lakini kama kila mvua unashika ndoo badala ya kutengeneza paa, siku moja mtoto atakuuliza kwa nini sakafu yake huwa na maji.”
Mariam alitabasamu kidogo bila kutaka. Wema aliona na karibu atabasamu pia, lakini hakufanya.
“Bibi,” Mariam alisema, “mimi simchukii mama.”
“Vizuri. Chuki ni kazi nyingi.”
“Lakini siwezi kusema alichofanya ni sawa kwa sababu yeye aliumizwa akiwa mdogo.”
Bibi akatikisa kichwa. “Hapo sasa umefika.”
Mariam akamgeukia Wema. “Ulichoniumiza ulipokuwa mdogo hakiwezi kuwa ruhusa ya kunitengenezea njia kwa siri.”
Wema alikaa kimya.
“Na sitaki school ikufanye villain,” Mariam akaendelea. “Nitaenda kwa Kaseke. Nitasema facts tu. Uliwasiliana na committee member kabla application. Sitadai ulinihakikishia nafasi, kwa sababu sina evidence. Lakini nataka conflict iandikwe na, kama inahitajika, ujiondoe kwenye decisions zinazohusu mimi.”
“Unataka nijitoe kwenye parent committee?”
“Si kila kitu. Decisions zinazohusu mimi.”
“Na kama hakuna rule?”
“Basi waandike.”
Juma akasema, “Hiyo ina maana.”
Wema alimwangalia. “Leo una opinions nyingi.”
“Nimechelewa nazo.”
Baada ya chakula, Bibi Rahma na Mariam waliosha sahani pamoja. Bibi hakumpa speech nyingine. Alimwambia tu kwamba mtu anaweza kuelewa jeraha la mzazi bila kulivaa kama urithi.
Sebuleni, Wema alikuwa amekaa peke yake. Mariam alipita kwenda chumbani, kisha akasimama.
“Mama.”
Wema akainua macho.
“Kesho nitaomba meeting na headteacher.”
“Nimesikia.”
“Nitakutumia nilichoandika kabla sijapeleka. Si kwa ruhusa. Kwa accuracy.”
Hilo lilimfanya Wema atazame kwa muda. “Sawa.”
Mariam alitaka kuondoka, lakini Wema akasema, “Mariam.”
“Naam?”
“Ninaelewa kwamba hutaki nipige simu.”
Mariam alisubiri.
Wema aliweka kijiko alichokuwa ametumia kuchanganya chai chini ya sahani.
“Ninaweza kusikiliza, Mariam. Lakini sitaomba msamaha kwa milango niliyokufungulia.”
---