Muthoni alipika mukimo usiku huo bila kumwuliza Baraka kama alikuwa na njaa.
Hiyo ndiyo ilikuwa njia yake ya kuonyesha alikuwa na hasira na bado alikuwa shangazi.
Baraka alikaa kwenye meza ile ile aliyokuwa amefanyia homework akiwa mtoto. Ukuta ulikuwa umebadilishwa rangi mara mbili, lakini shelf ya mbao ilikuwa bado na scratch aliyowahi kutengeneza kwa compass ya shule.
Muthoni aliweka folder mbele yake.
Ndani hakukuwa na coffee records tu.
Kulikuwa na receipts za school fees.
Baraka akamwangalia.
“Kwa nini hizi?”
“Kwa sababu kila unapokuja hapa unaongea kama mtu asiye na deni kwa ardhi hii.”
Baraka alikaza taya. “Nililipia university mwenyewe.”
“Baada ya nani kukufikisha huko?”
Hakukuwa na jibu safi.
Baada ya wazazi wake kufariki, Muthoni alikuwa ameuza sehemu ya crop mapema kwa bei mbaya ili alipe boarding school. Baraka alikuwa amejenga maisha yake ya Nairobi juu ya wazo kwamba kuondoka ndiyo njia ya kutokua mzigo. Kila aliporudi cooperative alisikia sauti ya mtoto aliyekuwa amegharimiwa.
“Hii si case yangu,” alisema.
“Ndiyo. Na hiyo ndiyo shida yako. Ukisema si yako sana, unaanza kuona sisi kama data.”
Baraka alitaka kujibu kwa ukali. Badala yake akafungua payout slips zilizokuwa chini ya receipts.
“Tuangalie hizi.”
Muthoni hakutabasamu, lakini alikaa.
Slips za misimu miwili zilionyesha pattern ndogo. Kila mara cooperative ilipotangaza premium batch inayotarajiwa, payout ya mwisho kwa farmers ilipungua baada ya quality adjustment. Sio kila batch. Sio kiwango kilekile. Lakini code za service charge zilianza kujirudia.
“Nilidhani ni market,” Muthoni alisema. “Chairman alisema buyer ana final say.”
“Buyer anaweza kukataa. Lakini lazima tujue nani alifanya downgrade na sample gani.”
Muthoni akafungua notebook yake ya zamani. Hakuwa accountant, lakini alikuwa ameandika dates za deliveries, payments na reasons alizoambiwa. Kwenye margin moja aliandika: ‘coffee nzuri, price mbaya, explain next week.’
“Next week haikuja,” alisema.
Baraka akasoma receipt ya miaka miwili iliyopita. Service code ilikuwa tofauti kidogo na Emberline ya sasa, lakini prefix ilikuwa ile ile.
“Predecessor contract?”
Muthoni akakubali. “Kabla Crown Ember kubadili agreement.”
Baraka akahisi joto la hasira, lakini hakuiruhusu iendeshe conclusion. “Hii inaonyesha pattern ya underpayment inayostahili review. Haionyeshi Victor aliianzisha.”
Muthoni akapiga kijiko mezani. “Kila sentence yako ina brake.”
“Kwa sababu nikikosea mbele ya watu, mtaumia zaidi yangu.”
Hapo Muthoni alinyamaza.
Baraka akasema kitu ambacho alikuwa ameepuka tangu afike. “Nilikaa mbali kwa sababu nilidhani nikirudi hapa nitakuwa mtoto wa msaada wako tena. Nilifanya kazi yangu iwe mahali ambapo namba haziniulizi nililelewa na nani.”
Muthoni akasogeza school receipt moja upande wake. “Na mimi nilikosea. Nilikuwa nikitumia kile nilichokufanyia kama evidence kwamba unapaswa kukubali kila ninachosema.”
Walikaa bila kuongea.
Huo haukuwa msamaha wa sinema. Hakuna aliyelia kwa sauti. Muthoni alisukuma sahani karibu naye, Baraka akaanza kula kabla chakula hakijapoa.
“Kesho vote,” alisema.
“Ndiyo.”
“Utaongea?”
“Nitaonyesha clauses. Members waamue.”
Muthoni akamwangalia moja kwa moja. “Na records zangu?”
“Zinatoka tu tukikubaliana wote wawili nini kinatolewa. Si mimi kuchukua.”
Hapo walifanya uamuzi mpya: Muthoni angekuwa co-decider wa farmer-side evidence release. Baraka hakuwa mmiliki wa papers kwa sababu alijua kusoma spreadsheets.
Waliporudia slips, receipt ya zamani zaidi ilikuwa na code ya contract iliyotangulia Crown Ember arrangement ya sasa.
Muthoni alitoa notebook ya pili baada Baraka kufikiria wamekamilisha. Hii haikuwa na payout numbers tu. Ilikuwa na majina ya watu waliowahi kuja cooperative: agronomists, buyers, truck drivers, watu wa packaging. Baraka alishtuka kuona jina la Achieng kwenye page ya miaka mitatu nyuma. Muthoni akasema alikuwa amekuja kama junior cupper, kabla Victor hajawa commercial director. Hilo lilimkumbusha kwamba watu waliopo sasa hawakuingia system siku moja wakiwa na roles zao za sasa. Achieng mwenyewe alikuwa amekua ndani ya structure ambayo shortcuts ziliweza kuwa kawaida hatua kwa hatua. Baraka akamwambia Muthoni wasitumie notebook hiyo kama character judgement. Watatumia dates na invoices zinazoweza kufuatwa. Muthoni akamjibu, ‘Wewe huwa unataka watu wawe safi kuliko maisha.’ Baraka akasema, ‘Nataka record iwe safi, watu si lazima.’ Hapo mazungumzo yao yakageuka kutoka deni la school fees kwenda deni la kijamii. Muthoni alieleza kwa nini farmers walikubali downgrade explanations mara nyingi: cooperative ilikuwa imepata vifaa vipya, exporter alikuwa anatoa advance, na hakuna mtu aliyetaka kuwa yule anayeharibu relationship kwa swali la cents chache kwa kilo. Baraka aligundua silence haikutokana na ujinga. Ilikuwa trade-off. Hiyo ilibadilisha jinsi angeongea kwenye vote. Asingewaambia members ‘mliibiwa kwa sababu hamkuuliza’; angeonyesha cost ya control na cost ya transparency, halafu waamue. Kabla kulala, ali-copy only receipt codes walizokubaliana. Originals zilibaki kwenye tin box ya Muthoni. Ushirikiano wao mpya ulianza kwa kitu kidogo: Baraka hakuondoka na papers zote kwa sababu yeye ndiye aliyekuwa na laptop.
Kabla Muthoni hajafunga tin box, alimwonyesha Baraka picha ya zamani ya wazazi wake wakiwa kwenye drying tables. Hakuitumia kama guilt. ‘Hii ndiyo sababu nilikasirika uliposema data,’ alisema. ‘Kwa sisi, lot ni watu.’ Baraka akajibu kwamba hiyo ndiyo sababu records zinahitaji majina bila kuwa propaganda. Wakaamua farmer evidence package itatumia producer numbers kwenye public copies, lakini audit copy iwe na mapping inayoweza kurudisha payment kwa mtu halisi. Faragha na accountability zisiwe maadui. Uamuzi huo baadaye ungekuwa msingi wa lot-token system, lakini usiku huo ulikuwa tu shangazi na mpwa wakijaribu kutengeneza njia ambayo pesa na heshima zinaweza kuishi kwenye file moja.
Muthoni aliongeza jambo moja kabla wazime taa: payout slips zilizotumiwa kwenye audit zisifanywe public bila kufunika bank details za farmers. Baraka akakubali mara moja. Uwazi haukuwa ruhusa ya kuanika maisha ya watu. Wakaandika rule hiyo kwenye cover ya evidence package.
Pattern hiyo ilikuwa imeanza kabla ya lot ya Kifaru iliyowaleta pamoja.
Receipt ya miaka miwili iliyopita ilikuwa na code ya predecessor contract ya Crown Ember.